چەنگیز سیگارچی
هەڵۆ هەر بەرزە پاییزە دار و دەوەن ڕەنگ زەردە با تەز و سەردە بە تۆز و گەردە دیارە لای شەختەیە ناخۆش خەوەرێ دارە خۆی دەڕنێ خەزەڵ هەڵدەوەرێ هەورە ڕەشپۆش و بە گریە و ناڵە سەرەتای شیوەنی مەرگی ساڵە بە گژەی سەردی هەناسەی کەژ و کۆ ژینی خۆی هاتەوە بیر پیرەهەڵۆ: داخەکەم بۆ گوڕ و تینی جوانیم ئەو دەمەی چۆن و چ بووم، بۆ وا نییم؟ هێز و سۆمای نییە باڵ و چاوم مامەوە گردەنشین بێ ڕاوم دوورە گۆشت پۆڕ و کەوم، وەردەکەوم گۆشتە نێچیرێ مەگەر بێتە خەوم پیرییە پاییزی وەرزی ژیانە وردە هەنگاوی بەرەو گۆڕنانە وا هەڵۆی مردنە ڕاوی کردم ڕاوبەتاڵی منە هاکا مردم! مردنیش هێندە نە سووکە و سانا سەری لێ گێژە هەزاران زانا چم بەسەر دێ کە نەمام و مردم پەڕی بەر بایەک و خۆڵی وردم گیان بەرەو کوێ دەفڕێ ڕوون نییە بۆم تۆ بڵێی بچێتەوە لای باوە هەڵۆم؟ تۆ بڵێی ڕاوێ هەبێ لەو بەرزە؟ پاش هەموو چەرمەسەرەی ئەم عەرزە داخم ئەو ڕازە لەبن سەرپۆشە سەفەری نابەڵەدیی ناخۆشە دڵ و دیدەم کە بە دنیا فێرە چەندی پێم بکرێ دەمێنم لێرە ژین گەلێ شیرنە فیزی ناوێ بۆ مەبەست سەر دەنەوێنم تاوێ چاری ئەم دەردە لە لای قاڵاوە گەرچی زۆر پیرە بە لاوی ماوە دەچمە لای و بەوە چم لێ نایە ڕەشییە و ئاوی ژیانی لایە سەر نەوی دای لە شەقەی شاباڵان هاتە وێرانەیەکی جێ ماڵان بوو بە میوانی قەلێکی ڕووڕەش چەپەڵ و ڕژد و لە مەردی بێبەش قەل قڕی: لێم مەیە پێش زۆرداری خوا شوکور زۆر بە کەنەفتی دیاری زووبە چیت لێم گەرەکە پێم بێژە دوور لە من بگرە لەشم بە نوێژە وتی ئەی لالە قەلەی هەر لاوم پیرم و زۆر لە مەرگ ترساوم هەمە پرسێک و دەبێ بمبووری هۆی چییە تۆ کە لە مردن دووری؟ وەک دەڵێن ئێوە بە چڵ ساڵ باڕن تووشی تووش نایەن و کۆسپ و باڕن ڕێیەکم پێ بڵێ بۆ هەرمانم تۆی لە لات دەست دەکەوێ دەرمانم سوێند ئەخۆم پاشان هەتا بشمێنم هەر کەوێ ڕاوی بکەم بۆت دێنم قەل گوتی: هۆزی هەڵۆ زۆر خاون سەیرە لام چۆنە کە خاوەن ناون باب و کاڵت بە نەزانی مردن بیری سەربەرزییە وای لێ کردن هەر کەسێ بەرزەفڕە زوو دەمرێ بای بڵندایی سەر و دڵ دەگرێ ماڵی ئێوە کە لە لووتکەی کێوە لای جن و دێوە بەڵای زۆر پێوە خوێنەپۆڕ پۆرگی دەخاتە خوێنێ گۆشت کەوی تازە گرفتی دێنێ جگەر و سی و دڵی مامر ژەهرە تا وەها بی تەقەلات بێ بەهرە دەتەوێ زۆر بژی، خۆش ڕابوێری خۆ لە پەندم گەرەکە نەبوێری وەرە وەک ئێمە بژی نزم و نەوی شەو لەسەر گەندەڵە دارێک دەخەوی خواردنی باشی کە تۆ نەتدیوە گۆشتە بارگینی گەنی و تۆپیوە کردنی چینە لە پەین و شیاکە تاو و تینی لەشە بۆ دڵ چاکە پەندی باپیرە بە میرات ماوە خوێنی زامی کەرە سۆمای چاوە گفتی من گەوهەرە بۆت هەڵڕێژم تاقە دوو ڕێت لەبەرە، پێت بێژم یان لەناو بۆگەن و نزمایی ژیان یان بە سەربەرزییەوە بسپێرە گیان ڕاچەنی لەم وتەیە پیرەهەڵۆ هاتە بەرچاوی گەلێ کەند و کڵۆ کەوتە ناو گێژی خەیاڵات و خەمان مان ئەگەر وا بێ چ شرینە نەمان وتی: پیرۆز بێ لە خۆت ئەم ژینە جەژنی تۆ بۆ مە شەپۆڕ و شینە کێ بە سەربەرزی ژیابێ تاوێ ژینی قاڵاوی بە پوولێک ناوێ چاوەڕێی مەرگە گیان با بیبا پەڕ و باڵم لە چیا با بیبا بە هەڵۆیی کە لە ژین بێبەش بم نەک هەزار ساڵە قەلی ڕووڕەش بم بۆ شتێک ئێستە لە خۆ بێزارم من هەڵۆ بۆچی بە تۆ بە کارم؟ مەرد ئەگەر کاری بە نامەردانە دەردی سەرباری هەموو دەردانە کەوتە خۆ دای لە شەقەی باڵ دیسا ئاگرێکی لە دەروون داییسا ڕاستەخۆ بۆ سەروو هەر بۆ سەرچوو هەردی جێهێشت و لە هەوران دەرچوو قەل هەزار ساڵی ژیا بەو تەرزە سەرنەوی و هێشتە هەڵۆ هەر بەرزە
Helo her berze Payîze dar û dewen reng zerde Ba tez û serde be toz û gerde Dyare lay şexteye naxoş xewerê Dare xoy dernê xezel heldewerê Hewre reşpoş û be girye û nale Seretay şîwenî mergî sale Be gijey serdî henasey kej û ko Jînî xoy hatewe bîr pîrehelo: Daxekem bo gur û tînî cwanîm Ew demey çon û çi bûm, bo wa nîym? Hêz û somay nîye bal û çawim Mamewe girdenşîn bê rawim Dûre goşt por û kewm, werdekewm Goşte nêçîrê meger bête xewm Pîrîye payîzî werzî jyane Wirde hengawî berew gornane Wa heloy mirdine rawî kirdim Rawbetalî mine haka mirdim! Mirdinîş hênde ne sûke û sana Serî lê gêje hezaran zana Çim beser dê ke nemam û mirdim Perî ber bayek û xolî wirdim Gyan berew kwê defrê rûn nîye bom To bilêy biçêtewe lay bawe helom? To bilêy rawê hebê lew berze? Paş hemû çermeserey em ’erze Daxim ew raze lebin serpoşe Seferî nabeledîy naxoşe Dil û dîdem ke be dinya fêre Çendî pêm bikirê demênim lêre Jîn gelê şîrne fîzî nawê Bo mebest ser denewênim tawê Çarî em derde le lay qalawe Gerçî zor pîre be lawî mawe Deçme lay û bewe çim lê naye Reşîye û awî jyanî laye Ser newî day le şeqey şabalan Hate wêraneyekî cê malan Bû be mîwanî qelêkî rûreş Çepel û rijd û le merdî bêbeş Qel qirî: lêm meye pêş zordarî Xwa şukur zor be keneftî dyarî Zûbe çît lêm gereke pêm bêje Dûr le min bigre leşim be nwêje Witî ey lale qeley her lawim Pîrim û zor le merg tirsawim Heme pirsêk û debê bimbûrî Hoy çîye to ke le mirdin dûrî? Wek delên êwe be çil sal barn Tûşî tûş nayen û kosp û barn Rêyekim pê bilê bo hermanim Toy le lat dest dekewê dermanim Swênd exom paşan heta bişmênim Her kewê rawî bikem bot dênim Qel gutî: hozî helo zor xawin Seyre lam çone ke xawen nawin Bab û kalit be nezanî mirdin Bîrî serberzîye way lê kirdin Her kesê berzefre zû demrê Bay bilindayî ser û dil degrê Malî êwe ke le lûtkey kêwe Lay cin û dêwe belay zor pêwe Xwênepor porgî dexate xwênê Goşt kewî taze giriftî dênê Ciger û sî û dilî mamir jehre Ta weha bî teqelat bê behre Detewê zor bijî, xoş rabwêrî Xo le pendim gereke nebwêrî Were wek ême bijî nizim û newî Şew leser gendele darêk dexewî Xwardinî başî ke to netdîwe Goşte bargînî genî û topîwe Kirdinî çîne le peyn û şyake Taw û tînî leşe bo dil çake Pendî bapîre be mîrat mawe Xwênî zamî kere somay çawe Giftî min gewhere bot helrêjim Taqe dû rêt lebere, pêt bêjim Yan lenaw bogen û nizmayî jyan Yan be serberzîyewe bispêre gyan Raçenî lem witeye pîrehelo Hate berçawî gelê kend û kilo Kewte naw gêjî xeyalat û xeman Man eger wa bê çi şirîne neman Witî: pîroz bê le xot em jîne Cejnî to bo me şepor û şîne Kê be serberzî jyabê tawê Jînî qalawî be pûlêk nawê Çawerêy merge gyan ba bîba Per û balim le çya ba bîba Be heloyî ke le jîn bêbeş bim Nek hezar sale qelî rûreş bim Bo şitêk êste le xo bêzarim Min helo boçî be to be karim? Merd eger karî be namerdane Derdî serbarî hemû derdane Kewte xo day le şeqey bal dîsa Agirêkî le derûn dayîsa Rastexo bo serû her bo serçû Herdî cêhêşt û le hewran derçû Qel hezar salî jya bew terze Sernewî û hêşte helo her berze