ئیسمائیل ئاغا چەوگالی
سەید ئیبراهیم سەقزی
خاسەکەوێ لەو کەژە هەڵنیشتووە خاڵی ڕەش و سووری بە جووت ڕشتووە ڕاوچی هەموو لەو کەوە دەرکەوتووە بۆچی چییە؟* جەردەیە؟ کێی کوشتووە؟ کێهە کەسی ئەو لە ژیان خستووە؟ ماڵ و مەڕ و زێوەری کێی بردووە؟ باعیسی قەتڵی چییە؟ بیستوویەتی ژینی بە سەربەستییە، ویستوویەتی داوی چەقاند تاوەکوو ئەو پێوەبێ چاڵکەنە خۆی پێوە دەبێ، جێ بەجێ بۆچی کەویش مافی ژیانی نییە؟ حەققی کەژ و کێوی جوانی نییە؟ ئەرێ ساحێبی* ئەو کێو و کەژە هەر کەوە نەزم و نیزامی کەژ و کێو هەر بەوە لێی گەڕێ با باڵ و پەڕی جوان بکا لەو کەلە با بانگی ڕەفیقان بکا بێنەوە کانیاو با* بخۆن ئاوی ساف بۆ گوڕەیێک سەریان بنیێنە مەساف خاوەنی ئەم خاسەکەوەش هەر دەڵێ: ڕاوچی دەبێ لەم کەژ و کێوە هەڵێ خاسەکەوێک لە بەندەنێ دیتم سەیر* پێدەکەنێ بە چی، بە کێ، بە من، بە تۆ بە بڕواری وا بێ پار و پۆ* گوتم *؟* چۆن لەو خاکەدا دەخوێنن* هەرکەسێک تەنیا ماوە* داویان لە ڕێگا ناوە* بە دەندووک پێوە بوو کەو ڕۆژی ڕووناکی بوو بە شەو یەک لێرە، یەکوو لەوێ یەک کەونەوە، لە منوو کەوێ ساقیا جەرگم بڕا، جەرگم بڕا بێرە لام، بێرە لام بەرگی ئومێدم دادڕا کانی خوێن و خوێن دوو چاوی سوێرمن کاغەزم کێڵگەن، قەڵەم ئاودێرمن من لەو شەوانە شەوارم کردەوە لە هەوارانە هەوارم کردەوە هاودەمی ڕۆژ و شەو و کار و سەعات دۆست و هاوڕێی نیشتمان و کارەسات بولبولی خەمگین نەواخوانی منە ئۆف ئێش و برکی گەل هەموو ژانی منە لێڕەوار و جەنگەڵ و سەرهەرد نەما زەرد و ماه و ئەستەم و بنبەرد نەما جێ نەما سەر لێی نەدەم ڕووی تێ نەکەم تا ورینگەی تۆ هەڵیکرت شوێنەکەم من بە دووی ئەو دەنگەدا بەژنم لەری خۆم تەکاند و دارێ بووم میوەم وەری سزای هەر سەربڕینە موو لە حەددی خۆی کە تێپەڕ کا هەقی پاچینە دارێک بۆ نەمامێ تر کە سێبەر کا سنووری خۆی دەپارێزن، بەڕێزن، بێخەمن، شادن برۆ و برژانگ دەبینی وا لە تیغ و قەیچی ئازادن کەسێک دەستی درێژ کا خۆشە پەلپەل بێ کەسێک لاقی بە خوار دانا چ خۆشە زووبەزوو شەل بێ کەسێک هات و تەجاوز کا نەزانی حەددی خۆی کامە هەزار ئەوەندە گەورە بێ بزانە شێتە، کەمفامە ساقیا من نوقمی دەریای مەینەتم زۆر گرانە باری داخ و حەسرەتم ئۆف من بە قەد ئەو کێوە دەرد و ژانم هەموو ئێش و برک و دەرد و کوڵ میوانم هەموو لێڵە ئاوی ڕوونی چاوەکانی من دوایی نایە دەردی بێ دەرمانی من چۆن نەکەم چۆن نەناڵم چۆن نەکەم ئەو زامە هەست من هەوێنی گشت ئەوینم دا لە دەست لە دنیادا نییە وەک من بە عیشقی ئەو گرفتارێ سەر و ماڵم لە ڕێی دانا ئەویش لوتفی نییە جارێ هەژار و دەربەدەر ڕۆژێ لە کووچە و قوژبنی شارێ ئەمان ڕەفیق عیلاجێک سا لە ڕێی پەیغەمبەرا چارێ ویسالە، قەتڵە *؟ بە هەمووان بۆم بکەن کارێ هەموو کەس پێم دەڵێن شێتی کە وا خۆت مەحو و بەربا کرد لە ڕێی ئەو خاکەدا فەوتای و سەد لکەت کە پەیدا کرد چ سوودێکی *؟ ئەوەندەت جەنگ و دەعوا کرد خودا کوانێ لە دنیادا قەدری ئینسان و خەریدارێ لە کۆڕی عیشق و دڵداری هەتا زوو دەربچین چاکە هەموو ڕەنجم بە فیڕۆ چوو لەگەڵ ئەو شۆخە بێباکە ڕەزیل و سووک و ڕسوا بووم وەرە حاڵم تەماشا کە خودایە بۆچ لە دنیادا بەشی من شین و گریان بێت عەدەم لەو ژینە خۆشتر بوو عەریزەم خۆ نەدابوو پێت هەمیشە وێڵ و دەربەدەر بە سەودای عەشقەوە وەک شێت سەبا یارانی مەجلیس گەر هەواڵی من دەپرسن لێت بڵێ کێشایە مەیخانە دوو چاوی بێچووە عەییارێ سەفا دوورە لە ئینسانی زرنگ و عاشق و شاعیر بەشی هەر دەرد و زووخاوە دەروونیش گەرمە وەک ئاگر چ دڵسەختێکە تووشی بووم نەجاتم دەی خودای قادر برام کەوتوومە بەر لیسی زەمانە و چەرخی بەدکردەی بە ناشکوری نەبوو ڕۆژێک ئەگەر بۆخۆم بڵێم ئۆخەی عیلاجی دەردی دڵ نایە بە عوود و ڕوود و جامی مەی هەزاران ڕەحمەتت لێ بێ لە شێعرا چەن تەڕ و وردی عەزیزم موستەفابەگ تۆ نەمردووی کێ دەڵێ مردی جوابی وایە 'بێکەس' بەس بڵێن تەقدیری بۆ کوردی دوڕ و یاقووت دەبارێ لەو کەلامە شیرنەی کوردی
Xasekewê lew keje helnîştuwe Xalî reş û sûrî be cût riştuwe Rawçî hemû lew kewe derkewtuwe Boçî çîye?* cerdeye? kêy kuştuwe? Kêhe kesî ew le jyan xistuwe? Mal û mer û zêwerî kêy birduwe? Ba’îsî qetlî çîye? bîstûyetî Jînî be serbestîye, wîstûyetî Dawî çeqand tawekû ew pêwebê Çalkene xoy pêwe debê, cê becê Boçî kewîş mafî jyanî nîye? Heqqî kej û kêwî cwanî nîye? Erê sahêbî* ew kêw û keje her kewe Nezim û nîzamî kej û kêw her bewe Lêy gerê ba bal û perî cwan bika Lew kele ba bangî refîqan bika Bênewe kanyaw ba* bixon awî saf Bo gureyêk seryan binyêne mesaf Xawenî em xasekeweş her delê: Rawçî debê lem kej û kêwe helê Xasekewêk le bendenê Dîtim seyr* pêdekenê Be çî, be kê, be min, be to Be birwarî wa bê par û po* Gutim *?* Çon lew xakeda dexwênin* Herkesêk tenya mawe* Dawyan le rêga nawe* Be dendûk pêwe bû kew Rojî rûnakî bû be şew Yek lêre, yekû lewê Yek kewnewe, le minû kewê Saqya cergim bira, cergim bira Bêre lam, bêre lam bergî umêdim dadra Kanî xwên û xwên dû çawî swêrmin Kaxezim kêlgen, qelem awdêrmin Min lew şewane şewarim kirdewe Le hewarane hewarim kirdewe Hawdemî roj û şew û kar û se’at Dost û hawrêy nîştiman û karesat Bulbulî xemgîn newaxwanî mine Of êş û birkî gel hemû janî mine Lêrewar û cengel û serherd nema Zerd û mah û estem û binberd nema Cê nema ser lêy nedem rûy tê nekem Ta wirîngey to helîkirit şwênekem Min be dûy ew dengeda bejnim lerî Xom tekand û darê bûm mîwem werî Sizay her serbirîne mû le heddî xoy ke têper ka Heqî paçîne darêk bo nemamê tir ke sêber ka Sinûrî xoy deparêzin, berêzin, bêxemin, şadin Biro û birjang debînî wa le tîx û qeyçî azadin Kesêk destî dirêj ka xoşe pelpel bê Kesêk laqî be xwar dana çi xoşe zûbezû şel bê Kesêk hat û tecawiz ka nezanî heddî xoy kame Hezar ewende gewre bê bizane şête, kemfame Saqya min nuqmî deryay meynetim Zor girane barî dax û hesretim Of min be qed ew kêwe derd û janim hemû Êş û birk û derd û kul mîwanim hemû Lêle awî rûnî çawekanî min Dwayî naye derdî bê dermanî min Çon nekem Çon nenalim çon nekem ew zame hest Min hewênî gişt ewînim da le dest Le dinyada nîye wek min be ’îşqî ew giriftarê Ser û malim le rêy dana ewîş lutfî nîye carê Hejar û derbeder rojê le kûçe û qujbinî şarê Eman refîq ’îlacêk sa le rêy peyxembera çarê Wîsale, qetle *? be hemuwan bom biken karê Hemû kes pêm delên şêtî ke wa xot mehu û berba kird Le rêy ew xakeda fewtay û sed liket ke peyda kird Çi sûdêkî *? ewendet ceng û de’wa kird Xuda kwanê le dinyada qedrî însan û xerîdarê Le korî ’îşq û dildarî heta zû derbiçîn çake Hemû rencim be fîro çû legel ew şoxe bêbake Rezîl û sûk û riswa bûm were halim temaşa ke Xudaye boç le dinyada beşî min şîn û giryan bêt ’edem lew jîne xoştir bû ’erîzem xo nedabû pêt Hemîşe wêl û derbeder be sewday ’eşqewe wek şêt Seba yaranî meclîs ger hewalî min depirsin lêt Bilê kêşaye meyxane dû çawî bêçuwe ’eyyarê Sefa dûre le însanî ziring û ’aşiq û şa’îr Beşî her derd û zûxawe derûnîş germe wek agir Çi dilsextêke tûşî bûm necatim dey xuday qadir Biram kewtûme ber lîsî zemane û çerxî bedkirdey Be naşkurî nebû rojêk eger boxom bilêm oxey ’îlacî derdî dil naye be ’ûd û rûd û camî mey Hezaran rehmetit lê bê le şê’ra çen ter û wirdî ’ezîzim mustefabeg to nemirdûy kê delê mirdî Cwabî waye 'bêkes' bes bilên teqdîrî bo kurdî Dur û yaqût debarê lew kelame şîrney kurdî