Hemin Mukriyani
ساقییا! وا بادەوە، وا بادەوە ڕوو لە لای من کە بە جامی بادەوە موشتەری وەک من لە مەیخانێ کەمن زۆربەیان شاد و بەکەیف و بێ خەمن مەی حەرامە بۆ سەهەندە و بێ خەمان مەستی بێ خەم بۆ چی بگرن ئێخەمان؟ ئەم شەرابە تاڵە دەرمانی خەمە لێی حەرام بێ ئەو کەسەی دەردی کەمە ئەم شەرابە ئاڵە بۆ بێ دەرد نییە لێی حەرام بێ ئەو کەسەی ڕەنگ زەرد نییە بۆ کەسێکە مەی: چزیلکی پێوە نێ بۆ چی ملهوڕ لێرە بینی پێوە نێ!؟ بۆ کەسێکە مەی: کە دەردی کارییە بێ خەمێک بیخواتەوە، زۆردارییە بۆ کەسێکە مەی: دڵی پڕ بێ لە داخ بۆ چی لێی بخواتەوە بەرزە دەماخ!؟ ئەو کەسەی بێ کەس نییە و خانە خەراب دەک بەژاری ماری بێ بادە و شەراب ئەو کەسەی نەیچێشتووە دەردی ژیان ئەو کەسەی نەیدیوە ئێش و برک و ژان ئەو کەسەی نەکرا نیشانەی تیری خەم شانی دانەخزا لەبن باری ستەم ئەو کەسەی هەستی بە زۆرداری نەکرد تیخی زۆرداری برینداری نەکرد ئەو کەسەی دەستی لە ئەوکێ بەردرا ئەو کەسەی دوژمن لە ماڵی دەرکرا ئەو کەسەی نەیبینی هاتی دوژمنی نیری یەخسیریی لە ئەستۆ داڕنی ئەو کەسەی هێندە نەبوو زویر و زگار وا نەکەوتە بەر چەپۆکی ڕۆژگار ئەو کەسەی نەیهاڕی بەرداشی زەمان ئەوکەسەی زیڕەی نەگەییە ئاسمان ئەو کەسەی دووریی عەزیزانی نەدی تیر و تانەی بێ تەمیزانی نەدی تۆزی بەدبەختی لەسەر شانی نەنیشت لێی نەگیرا دەوروپشت و چوار تەنیشت بۆ دەبێ بێت و بکا مەیخانە تەنگ!؟ شوێنی دیکە زۆرە بۆ گاڵتە و جەفەنگ ئەو کوڕەی هێشتا لە ژوانێ ڕێی هەیە سەیرە، زۆر سەیرە کە ئالوودەی مەیە ئەو کەسەی ڕاوی نەنێن لێرە و لەوێ ئەو کوڕەی ماچی کچانی دەس کەوێ ئەو کوڕەی دۆی داوەتی دەستی دەنێ بێتە ئێرە، چۆنە هەی دێی ناکەنێ!؟ ئەو کەسەی دەستی لە مەمکان گیر ببێ ئەو کەسەی تفڵی دڵی بۆ ژیر ببێ ئەو کەسەی پەنجۆڵە بکوشێ جاروبار ئەو کەسەی دەستی بگاتە گەردنی یار ئەو کەسەی ڕامووسێ کوڵمی تاسولووس ئەو کەسەی تێی هەڵنەدابێ چارەنووس ئەو کەسەی بمژێ خوناوەی گەردەنێ کوفرە یەک قەترە شەرابی گەر دەنێ ئەو کەسەی ئاسوودەو و خۆش ڕایبوارد قەت خەمی یەخسیر و کۆیلانی نەخوارد یەک لە ماڵێ چاوەڕێی بوو بێتەوە دەرکی نێوماڵێکی لێ بکرێتەوە خەمڕەوێنێک گوێ بداتە ڕازی ئەو نازەنینێک بێ بکێشێ نازی ئەو بگرێ پەنجەی نەرم و نۆڵی ناسکێ بۆی کرابێتە سەرینێ، باسکێ هەیبێ هێز و گورد و تین و تاو و گوڕ ڕۆژگاری ڕەش نەبێ، بەختی مکوڕ ئەو کەسە جێگای لە مەیخانە نییە ئەو کەسە بادە و شەرابی بۆ چییە!؟ ساقییا، وا وەرگەڕێ، وا وەرگەڕێ! ڕوو لە لای من کە، مەچۆ بۆ سەرپەڕێ لەنگەرێ بگرە، مەبە وا بەرزەفڕ بێنە بۆ من، بێنە بۆ من، جامی پڕ مەی حەڵاڵە بۆ منی وێرانەماڵ بۆ منی سەرگەشتەو و ڕووت و ڕەجاڵ بۆ منی بابردەڵەی گردەنشین بۆ منی دڵ پڕ لە ناسۆر و برین بۆ منی ئاوارەو و دوورە وەتەن بولبولی بێ بەش لە گوڵزار و چەمەن پەڕ وەریوی، باڵ شکاوی، دەنگ بڕاو بێ بژیوی، بەش خوراوی، دەرکراو پیری زورهانی، کەنفتی، دەربەدەر دیدە سووری، دڵ مەکۆی دەرد و کەسەر داتەپیوی، بێ پەسیوی بێ قەرار بێ کەسی، دەستە شکاوی، کۆڵەوار لێو بەباری، دەردەداری، ڕەنجەڕۆ شاعیری جوانی پەرستی دڵ بەسۆ ساقییا! بۆ کوێ دەچی، بۆ کوێ دەچی؟ تۆش لەبەر ئەو ملهوڕانە ملکەچی؟ تۆش بە ڕەنگ و بۆی ئەوان خواردت فریو؟ چاوی تۆشی هەڵفریواند زێڕ و زیو؟ تۆش دەگۆڕیەوە دەگەڵ گەوهەر هونەر؟ کەنگێ گەوهەر جوانی کردن بەختەوەر! زێڕ بەڵایە، بێ وەفایە دەوڵەمەند هەر هونەر نەمرە، هونەروەر مەرد و ڕەند چڵکی دەستە ماڵی دنیا وەک دەڵێن ماڵپەرست پەیمان شکێنە و بێ بەڵێن قەدری جوانی کوا دەزانێ ماڵپەرست! جوانپەرستە پیری خاوەن زەوق و هەست نا مەچۆ، جوانێ مەچۆ، واوە مەچۆ؟ تۆ فریوی زێڕ و زیوی وان مەخۆ! ئەو هەوەسبازانە جێی متمانە نین هەر دەزانن گوڵ چنین و بەی ڕنین وا وەرە، دەی وا وەرە، نێزیک بە لێم بمدەیە مەی، بمدەیە مەی تا دەڵیم: مست مستم ساقیا، دستم بگیر! تا نیفتادم ز پا دستم بگیر! جا کە سەرخۆش بووم بەدەنگێکی نەوی بۆت دەڵێم ئەو شێعرە بەرزەی مەولەوی بشنو از نی چون حکایت می کند از جدائیها شکایت میکند گوێم دەیە ئەی دیدە مەستی قیت و قۆز! تا بناڵێنم وەکوو بلوێر بەسۆز نابێ قەت ناڵەی جودایی بێ ئەسەر جا چ نەی بیکا چ پیاوی دەربەدەر بۆیە ناڵەم تێکەڵی نەی کردووە شیوەنێکم پێیە نەی نەیکردووە لێم گەڕێ با دەربڕم سۆزی دەروون لێم گەڕێ با هەڵوەرێنم ئەشکی ڕوون شیوەنی من شیوەنی ئینسانییە بانگی ئازادی و گڕووی یەکسانییە شیوەنی من شینی کوردی بێ بەشە ئەو گەلەی حاشا دەکەن لێی و هەشە با لە زارم بێتەدەر پشکۆی شێعر با فراوانتر بکەم ئاسۆی شێعر پارچە گۆشتێکە دڵی من، ڕوو نییە ناڵەناڵی من درەنگە، زوو نییە دەردی دووری... دەردی دووری کوشتمی دەردی وشیاری و سەبووری کوشتمی یادی یاران و وڵاتم ڕۆژ و شەو لێی حەرام کردم قەرار و خورد و خەو خەمڕەوێنێک لێرە من ناکەم بەدی چۆن پەنا بۆ مەی نەبەم، ساقی! ئەدی!؟ نابینم خاک و وڵات و شاری خۆم نابینم ناسیاو و دۆست و یاری خۆم ڕوو لەهەر لایە دەکەم نامۆیە بۆم نابینم جێژوان و کەونە لانی خۆم ڕوو لەهەر لایێ دەکەم بێگانەیە ژین لە نێو بێگانەدا تەنگانەیە شەو دەکێشم شەونخوونی و بێ خەوی ڕۆژ دەچێژم دەرد و داخی بێ ئەوی چۆن نەناڵێ ئەو دڵەی پڕ هەستی من!؟ چۆن لە ئەژنۆ ببنەوە دوو دەستی من!؟ چۆن نەناڵێ ئەو دڵە ئەنگاوتەیە!؟ بەرد لە بەردی بێتەوە دەنگی هەیە ژانی ناسۆری جوداییم چێشتووە هەرچی خۆشم ویستووە جێم هێشتووە هەڵبڕاوم من لە یاری نازەنین دەرکراوم من لە خاکی دڵ نشین بوومە ئاوارە و پەڕیوەی دوور وڵات کەوتمە نێو وردە داوی ڕێی نەجات بەکرە شۆفارە ئەوی مووخەی چنیم زیی مەم و زینان وڵاتی لێ تەنیم کەوتمە نێو چاڵی دیلی وەک مەمێ یایە زین لە کوێیە هاواری کەمێ! کوا قەرە تاژدین، چەکۆ و عرفۆ لە کوێن!؟ بێنە هانام وەک پڵینگی چەنگ بەخوێن لاسە شۆڕێک بووم غەنیمی دوژمنان ئێستە ئەنگواوم بەتیری چڵکنان وام بەتەنیایی لەنێو خوێنا شەڵاڵ کوانێ عێل و کوانێ خانزاد و خەزاڵ!؟ زۆر لەمێژە نارە ناری منی نەبیست هەروەکوو شەمزین، شەمیلەی خۆش ئەویست وەک سیامەندێ لە چۆڵ و بەندەنێ جەرگی لەت کردم پەلی دارەبەنێ شەتڵی جواناوم منی ساردە برین کوا خەجم تا بۆم بگێڕێ گەرمە شین!؟ مانگی کانوونێ بەچلوان دەرکرام وەک برایم لەو وڵاتە ڕاونرام کوا پەریخان بەند و باوم بۆ بڵێ!؟ بۆ نەسووتێم نەبمە پۆلووی سەر کڵێ!؟ ئەو لە زۆزان، من لە ئارانێ دەژیم کێ دەڵێ ئەمنیش وەلی دێوانە نیم!؟ کوردەواری، ئەی وڵاتە جوانەکەم! ڕۆڵەکەم! خێزانەکەم! باوانەکەم! ئەی ئەوانەی قەت لەبیرم ناچنەوە ئێستە بمبینن ئەرێ دەمناسنەوە؟ ڕۆژگار هاڕیومی وەک ئەسپۆنی ورد هێز و توانای لێ بڕیوم دەردە کورد بوومە گەپچاڕ و دەکا گاڵتەی بەمن ئەو ڕمووزنەی زەندەقی چووبوو لە من ئەی ڕەفیقان، ئەی عەزیزانی وڵات ئەی برای هاوسەنگەری جەرگەی خەبات گەر دەناڵێنم، ئەمن پەککەوتە نیم تێ دەکۆشم بۆ وەسڵ تاکوو دەژیم کۆششی من زۆر بەجێیە و زۆر ڕەوا چونکە قانوونی تەبیعەت وایە، وا: هر کسی کو دور ماند از اصل خویش باز جوید ڕوزگار وصل خویش ڕێگە دەبڕم، کوانێ هەنگاوم شلە ڕاستە بێ هێزم، دەکەم ئەمما ملە هەر دەپێوم کێو و شاخ و چۆڵ و دەشت دێم بەرەو کوێستان بەرەو باخی بەهەشت دێم بەرەو زیخ و چەو و کانیاوی خۆم چۆن لەوانە وەردەگێڕم چاوی خۆم دێم بەرەو ئەو دار و بەرد و بەندەنە دێم بەرەو ئەو باخ و مێرگ و چیمەنە دێم بەرەو زوورک و تەلان و کەند و لەند دێم بەرەو بژوێن و زەنوێر و زەمەند دێم بەرەو پاناوک و هەوراز و نشیو دێم بەرەو ئەشکەوت و زەندۆڵ و پەسیو دێم بەرەو بەفر و چلوورە و بەستەڵەک دێم بەرەو شیخاڵ و ڕێچکە و ڕەشبەڵەک دێم بەرەو لێڕ و چڕ و بەستێن و چۆم دێم بەرەو هەڵدێر و گێژ و بەند و گۆم دێم بەرەو هۆبە و هەواری باسەفا دێم بەرەو لادێ، بەرەو کانگەی وەفا دێم ببینم نیشتمان و زێدەکەم دێم ببینم خزم و کاک و دێدەکەم دێم و دەگرم بازی بێری شۆخ و شەنگ دیم و دەگرم دەستی دۆی جوان و چەلەنگ دێم گراویی خۆم لە باوەش وەرگرم دێم نەهێڵم بەرهەڵست و بەرگرم دێم و هەڵدەمژم شنەی کوێستانی کورد دێم و دەچمە شەوڕنی بێستانی کورد دێم و دەشکێنم لەوێ جامی شەراب ماچی شیرین نایەڵێ تامی شەراب دێم و ناترسم لە پەرژینی بە زی هەر پەری سەرکەوت و دێوەزمە بەزی تا بمێنێ نووری چاو و هێزی پێم دێم و دێم و دێم و دێم و دێم و دێم دێم هەتا هەمبێ بڕست و بیر و هۆش گەر گلاشم، کوردەواری و ئێوە خۆش
Saqîya! wa badewe, wa badewe Rû le lay min ke be camî badewe Muşterî wek min le meyxanê kemin Zorbeyan şad û bekeyf û bê xemin Mey herame bo sehende û bê xeman Mestî bê xem bo çî bigirin êxeman? Em şerabe tale dermanî xeme Lêy heram bê ew kesey derdî keme Em şerabe ale bo bê derd nîye Lêy heram bê ew kesey reng zerd nîye Bo kesêke mey: çizîlkî pêwe nê Bo çî milhur lêre bînî pêwe nê!? Bo kesêke mey: ke derdî karîye Bê xemêk bîxwatewe, zordarîye Bo kesêke mey: dilî pir bê le dax Bo çî lêy bixiwatewe berze demax!? Ew kesey bê kes nîye û xane xerab Dek bejarî marî bê bade û şerab Ew kesey neyçêştuwe derdî jyan Ew kesey neydîwe êş û birk û jan Ew kesey nekira nîşaney tîrî xem Şanî danexza lebin barî sitem Ew kesey hestî be zordarî nekird Tîxî zordarî birîndarî nekird Ew kesey destî le ewkê berdira Ew kesey dujmin le malî derkira Ew kesey neybînî hatî dujminî Nîrî yexsîrîy le esto darnî Ew kesey hênde nebû zwîr û zigar Wa nekewte ber çepokî rojgar Ew kesey neyharî berdaşî zeman Ewkesey zîrey negeyye asman Ew kesey dûrîy ’ezîzanî nedî Tîr û taney bê temîzanî nedî Tozî bedbextî leser şanî nenîşt Lêy negîra dewrupişt û çwar tenîşt Bo debê bêt û bika meyxane teng!? Şwênî dîke zore bo galte û cefeng Ew kurey hêşta le jwanê rêy heye Seyre, zor seyre ke alûdey meye Ew kesey rawî nenên lêre û lewê Ew kurey maçî kiçanî des kewê Ew kurey doy dawetî destî denê Bête êre, çone hey dêy nakenê!? Ew kesey destî le memkan gîr bibê Ew kesey tiflî dilî bo jîr bibê Ew kesey pencole bikuşê carubar Ew kesey destî bigate gerdinî yar Ew kesey ramûsê kulmî tasulûs Ew kesey têy helnedabê çarenûs Ew kesey bimjê xunawey gerdenê Kufre yek qetre şerabî ger denê Ew kesey asûdew û xoş raybiward Qet xemî yexsîr û koylanî nexward Yek le malê çawerêy bû bêtewe Derkî nêwmalêkî lê bikirêtewe Xemrewênêk gwê bidate razî ew Nazenînêk bê bikêşê nazî ew Bigrê pencey nerim û nolî naskê Boy kirabête serînê, baskê Heybê hêz û gurd û tîn û taw û gur Rojgarî reş nebê, bextî mikur Ew kese cêgay le meyxane nîye Ew kese bade û şerabî bo çîye!? Saqîya, wa wergerê, wa wergerê! Rû le lay min ke, meço bo serperê Lengerê bigre, mebe wa berzefir Bêne bo min, bêne bo min, camî pir Mey helale bo minî wêranemal Bo minî sergeştew û rût û recal Bo minî babirdeley girdenşîn Bo minî dil pir le nasor û birîn Bo minî awarew û dûre weten Bulbulî bê beş le gulzar û çemen Per werîwî, bal şikawî, deng biraw Bê bijîwî, beş xurawî, derkiraw Pîrî zurhanî, keniftî, derbeder Dîde sûrî, dil mekoy derd û keser Datepîwî, bê pesîwî bê qerar Bê kesî, deste şikawî, kolewar Lêw bebarî, derdedarî, rencero Şa’îrî cwanî peristî dil beso Saqîya! bo kwê deçî, bo kwê deçî? Toş leber ew milhurane milkeçî? Toş be reng û boy ewan xwardit firîw? Çawî toşî helfirîwand zêr û zîw? Toş degoryewe degel gewher huner? Kengê gewher cwanî kirdin bextewer! Zêr belaye, bê wefaye dewlemend Her huner nemre, hunerwer merd û rend Çilkî deste malî dinya wek delên Malperist peyman şikêne û bê belên Qedrî cwanî kwa dezanê malperist! Cwanperiste pîrî xawen zewq û hest Na meço, cwanê meço, wawe meço? To firîwî zêr û zîwî wan mexo! Ew hewesbazane cêy mitmane nîn Her dezanin gul çinîn û bey rinîn Wa were, dey wa were, nêzîk be lêm Bimdeye mey, bimdeye mey ta delîm: Mist mistim saqya, distim bigîr! Ta nîftadim z pa distim bigîr! Ca ke serxoş bûm bedengêkî newî Bot delêm ew şê’re berzey mewlewî Bişnu az nî çun hikayt mî kind Az cida’îha şikayt mîkind Gwêm deye ey dîde mestî qît û qoz! Ta binalênim wekû bilwêr besoz Nabê qet naley cudayî bê eser Ca çi ney bîka çi pyawî derbeder Boye nalem têkelî ney kirduwe Şîwenêkim pêye ney neykirduwe Lêm gerê ba derbirim sozî derûn Lêm gerê ba helwerênim eşkî rûn Şîwenî min şîwenî însanîye Bangî azadî û girûy yeksanîye Şîwenî min şînî kurdî bê beşe Ew geley haşa deken lêy û heşe Ba le zarim bêteder pişkoy şê’ir Ba firawantir bikem asoy şê’ir Parçe goştêke dilî min, rû nîye Nalenalî min direnge, zû nîye Derdî dûrî... derdî dûrî kuştimî Derdî wişyarî û sebûrî kuştimî Yadî yaran û wilatim roj û şew Lêy heram kirdim qerar û xurd û xew Xemrewênêk lêre min nakem bedî Çon pena bo mey nebem, saqî! edî!? Nabînim xak û wilat û şarî xom Nabînim nasyaw û dost û yarî xom Rû leher laye dekem namoye bom Nabînim cêjwan û kewne lanî xom Rû leher layê dekem bêganeye Jîn le nêw bêganeda tenganeye Şew dekêşim şewnxûnî û bê xewî Roj deçêjim derd û daxî bê ewî Çon nenalê ew diley pir hestî min!? Çon le ejno bibnewe dû destî min!? Çon nenalê ew dile engawteye!? Berd le berdî bêtewe dengî heye Janî nasorî cudayîm çêştuwe Herçî xoşim wîstuwe cêm hêştuwe Helbirawim min le yarî nazenîn Derkirawim min le xakî dil nişîn Bûme aware û perîwey dûr wilat Kewtime nêw wirde dawî rêy necat Bekire şofare ewî mûxey çinîm Zîy mem û zînan wilatî lê tenîm Kewtime nêw çalî dîlî wek memê Yaye zîn le kwêye hawarî kemê! Kwa qere tajdîn, çeko û ’irfo le kwên!? Bêne hanam wek pilîngî çeng bexwên Lase şorêk bûm xenîmî dujminan Êste engiwawim betîrî çilkinan Wam betenyayî lenêw xwêna şelal Kwanê ’êl û kwanê xanzad û xezal!? Zor lemêje nare narî minî nebîst Herwekû şemzîn, şemîley xoş ewîst Wek syamendê le çol û bendenê Cergî let kirdim pelî darebenê Şetlî cwanawim minî sarde birîn Kwa xecim ta bom bigêrê germe şîn!? Mangî kanûnê beçliwan derkiram Wek biraym lew wilate rawniram Kwa perîxan bend û bawim bo bilê!? Bo nesûtêm nebme polûy ser kilê!? Ew le zozan, min le aranê dejîm Kê delê emnîş welî dêwane nîm!? Kurdewarî, ey wilate cwanekem! Rolekem! xêzanekem! bawanekem! Ey ewaney qet lebîrim naçnewe Êste bimbînin erê demnasnewe? Rojgar harîwmî wek esponî wird Hêz û twanay lê birîwim derde kurd Bûme gepçar û deka galtey bemin Ew rimûzney zendeqî çûbû le min Ey refîqan, ey ’ezîzanî wilat Ey biray hawsengerî cergey xebat Ger denalênim, emin pekkewte nîm Tê dekoşim bo wesil takû dejîm Koşşî min zor becêye û zor rewa Çunke qanûnî tebî’et waye, wa: Hir kisî ku dur mand az asil xwîş Baz cwîd ruzgar wisil xwîş Rêge debirim, kwanê hengawim şile Raste bê hêzim, dekem emma mile Her depêwim kêw û şax û çol û deşt Dêm berew kwêstan berew baxî beheşt Dêm berew zîx û çew û kanyawî xom Çon lewane werdegêrim çawî xom Dêm berew ew dar û berd û bendene Dêm berew ew bax û mêrg û çîmene Dêm berew zûrk û telan û kend û lend Dêm berew bijwên û zenwêr û zemend Dêm berew panawik û hewraz û nişîw Dêm berew eşkewt û zendol û pesîw Dêm berew befir û çilûre û bestelek Dêm berew şîxal û rêçke û reşbelek Dêm berew lêr û çir û bestên û çom Dêm berew heldêr û gêj û bend û gom Dêm berew hobe û hewarî basefa Dêm berew ladê, berew kangey wefa Dêm bibînim nîştiman û zêdekem Dêm bibînim xizim û kak û dêdekem Dêm û degirim bazî bêrî şox û şeng Dîm û degirim destî doy cwan û çeleng Dêm girawîy xom le baweş wergirim Dêm nehêlim berhelist û bergirim Dêm û heldemjim şiney kwêstanî kurd Dêm û deçme şewrnî bêstanî kurd Dêm û deşkênim lewê camî şerab Maçî şîrîn nayelê tamî şerab Dêm û natirsim le perjînî be zî Her perî serkewt û dêwezme bezî Ta bimênê nûrî çaw û hêzî pêm Dêm û dêm û dêm û dêm û dêm û dêm Dêm heta hembê birist û bîr û hoş Ger gilaşim, kurdewarî û êwe xoş