Sherko Bekas
سەرنشینی قافڵەکان کەمێکیان نەبێ ئەوانی تر نەگەڕانەوە. حەیران بێژێکی ئاگر لە ڕۆح بەربووی عاشق، حەیرانی ئەنفالی خولقاند. نەزمێکی نوێی موتوربەکراو بە ژان و حەسرەتی لاوک. هەندێ ناویان لەم بەیتە تازەیە نا «حەیاوک». چریکەکانی لە نێوان بەیت و داستان و عەشق و دابڕان و غەریبیا هر جارە و لە سیلەی خەمێکەوە باڵی ئەگرت. لە شەوێکی مانگەشەوی ئێجگار خامۆشا، کە تەنیایی لە مانگ ڕەنگ پەڕیوتر بوو، حەیرانبێژ لەسەر قەڵای هەولێرەوە بەرامبەر خەرمانەی خۆڵەمێشی مانگ و ڕوو لە باشوور، وردە وردە سەدای ئەکەوتە شەقژن. باڵندەی چریکە بەرەوخوار ئەفڕی و لە گێڕانەوەی چیرۆکەکەیدا، نمە نمە خوێن لە ژێکانی دەنگی ئەتکا و دانە دانە وشەکانی دائەگیرسا و وێنەکان ئەبوون بە شارا بۆ پەپوولە و یادگاریش بە خۆڵەمێش... «حەیاوک» ئەیوت: لەو خوارە، نزیک بە تەنگەی ئەستووری «سعوود» نزیک هەتاوێکی نەخۆشی ناوچەوان کڵپەدار کە بەردەوام وڕێنەیێک لەناو لمدا بە «با» ئەدا لەو خوارە، نزیک قیامەت و نزیکی عەدەم هەر بە تەنیشت، مێژوویەکی کەڕ و کوێرەوە لەو خوارە، لەوێندەرێ کە دەشت و دەر نەزۆکن و سەراب پادشای وڵاتێکە لە تینوویەتی ئەبەدی تاک و تەرا باڵنەی وەجاخ کوێر قیڕەقیڕیانە و لێرە و لەوێ، لە هێلانەی خۆڵەمێشا هەڵکورمان و بە تەنها هەر ئاسمانی ڕابردوو خەونی مردوو یادگاریانە لەوێندەرێ لە قاقڕێ ئەمجارەیان، خۆڵ ئەمنووسێتەوە چاڵ ئەمخوێنێتەوە. ئەمجارەیان، لەوێندەرێ لەو سەحرایانەوە کە هەر زێدی «سەعیر» بوون نیشتیمانی مەنجەنیق و مەملەکەتی سوننە و کوللە و زێدی عاگول، زێدی خوێن و کیفی کینەی یەکدانەوەی هۆزی غەدری شمشێر و شیر بوون! لەو سەحرایانەوە، «با»یێک هەڵئەکا بە وژەوژی ئافاتەوە، زەرد، زەرد لە لمۆزی دوورگەیەکی ئاوساوەوە لەو خوارەوە، لوورەیێک دێت لوورەیێکی گرێ گرێ گڤەگڤی پڕە لە لم پڕە لە زام و وەیشوومە و پڕە لە گڕ لەو سەحرایانەوە هاوارێ دێ، قەترانییە و سووکەڵەیە و ڕاناوەستی و لە غاردایە و درێژ درێژ ئەبێتەوە هەتا ناو کۆستی ئەم بەفرە و هەتا لای من هاوارێ لە ئێسک و پروسکەوە، تیژ تیژ هاوارێ لە ڕیزەچاڵەوە، قوڵ قوڵ ئەمجارەیان خۆڵ ئەمنووسێتەوە: چ دەفتەرێکی بەرینی هەیە ئەم خواوەنی لمە! دەفتەرێ ئەستوورتر لە ناوقەدی دۆزەخ و تۆمارێ پان و پۆڕتر لە زەریای عەرەب و حیکایەتێ لە کەنیزەکی ناو «غەنائم» بە ئاپوورەتر و لەشکرێ لە شارەمێروولەی حیجاز زۆرتر خۆڵ ئەمنووسێتەوە بەو زمانەی کە خودا حەشر و نەشری بەنی ئادەمی پێ ئەکا بەو زمانەی تۆڵە تیا ئەزێ و بەو زمانەی ئاگر لە پەلکەگیا موتوربە ئەکا و بەو وشانەی لە قافڵەیێکی درێژی حوشتری دووسەنەمی بارکراون و ڕۆژگار کاوێژ ئەکەنەوە و ڕوویانکردۆتە بەردە ڕەشەکەی کەعبە و عەگالی «قەعقاق» جڵەوگیریانە لەو خوارە بەردەوام خۆڵ ئەمنووسێتەوە هەر وەکوو چۆن تەور دار بنووسێتەوە و هەر وەکوو چۆن، کوللە گوڵەگەنم و تۆڕ ماسی بنووسێتەوە لەو خوارە خۆڵ ئەمنووسێتەوە مەرگ ڕۆژ کوێرە! ئەو هەر لە شەوەزەنگا ئەمخوێنێتەوە نە چرای ئەوێ و نە مانگەشەو چرای ئەو ملمە و مانگەشەوی ئەو مەحاقی سەرم ئەو بەردەوام بەو دەیجوورە ئەمنووسێتەوە نە قاچی حەرفە کوفییەکانی تێکەڵ و پێکەڵ ئەبن و نە هەڵەیێکی نەحوی ئەکات و نە پەنجەی ئەشڵەژێ و نە چاڵەدێڕێ ئەپەڕێنێ و نە خاکەنازێ غەدر بە خەسار ئەدا و نە سڵ لە خودا و نە سڵ لە نەوەد و نۆ ناوەکەی تریشی ئەکاتەوە! لەو خوارە خۆڵ و چاڵ و باگژەیێک لە عەدەم ئەمنووسێتەوە و ئەمخوێنێتەوە ئەو خوارە، مووبەمووی جەستەی منی لەبەرە فەنا بوونی منی لە خۆیا دەرخ کردووە بڕینەوەی منی لە چنگیا خەتم کردووە لە چەقی هەموو بزەیێکی، مناڵە بەدبەختەکەما دەرزییەکی داناوە و لە سەرەڕێی هەموو وشەیێکما قەمەیێک و لە ناو نزارەکان و زاوزێ کەژیشمانا گیژەلووکەیەک ژەهر! لەو خوارە، تەپ و تۆزێ لە تەندوورەی خۆڵا نە هێشتوویەتی ئاو چاوی ببینێ و نە تاقە پەپوولەیێکیش بێ بە عاشق تەندوورەی خۆڵ ئەمخوێنێتەوە دەنگم تەیرێکە مردوو لە هاوارما، هاوار ئەخنکێ و لە بێکەسیما چۆڵەوانی سەرسامە و لە قیژەما خوا لەگەڵ تیلماسکە نوورێکی سپیدا دێتە دەرێ و ئاوێتەی فرمێسکی دایکم و چیام ئەبێ لە قیژەما خوداوەندی «با» ئەشڵەژێ لە تەنیاییما تەنیایی زۆرجار ئەنوێ بەڵام «ئەعراب» وەختێ ئەدوێم ئەوان و بیابان، نازانن خودا «ئەڵڵا»یە و نازانن «ئاو» چییەو؟ «دایە» چییە و بە تەنها فەنابوونی منیان لە خۆیانا خەتم کردووە! چەند زەلیلە ئەم جەستەیە چەند تەنیایە زریکەم و چەند بێ خەمە بیابان و چەندیش کڵۆڵە غەریبیم! خەو نەبوون، کیژۆڵە خەو نەبوون ئەوە ڕەز بوون و ئەمردن ئەوە ئاو بوون و ئەمردن ئەوە بەرد بوون و شل ئەبوون ئەوە گۆم بوون و ڕەق ئەبوون خەو نەبوون کیژۆڵە خەو نەبوون ئەوە دەستی سەرگوزشتە و خەیاڵ نەبوو کیژۆڵەکەم ئەوە دەستی نیوەی دنیا و نیوەی دەوڵەت و قانوون بوو کە ئەهات و تۆی ئەخستە زیلێکەوە و دوور ئەیبردی ئەوە نیوەی بلیمەتی و نیوەی عەقڵ و نیوەی زانای جیهانێ بوو بەیەکەوە لەگەڵ «مونتەسیر بیللادا» «با»ی بۆگەنیان بۆ هەڵکردی خەو نەبوون کیژۆڵە، خەو نەبوون کڵۆ خەڵووزە ساردەکە ئەوە مەمکێکی دایکت بوو تۆپەڵە سوورە گەرمەکە ئەوە دەماغی باوکت بوو خەو نەبوون کیژۆڵە خەو نەبوون ئەوەی کارژۆڵەکەی تۆی خوارد ئەوەی مراوییەکەی دزیت ئەوەی مامزەکەی بردی ئەوەی چیرۆکەکەی کوشتی گورگ نەبوو کیژۆڵە گورگ نەبوون ئەوە حیکایەت نەبوون بۆت بکەم شێعر نەبوون بۆت ڕێک بخەم ئەوە دەوالی مێژوو بوون ئەوە وەقاس و سەعد بوون لای خەلیفەوە هاتبوون! خەو نەبوون کیژۆڵە، خەو نەبوون وەکوو پرچ و زەردەخەنە و گوارەکانت حەقیقەت بوون! خەو نەبوون، هەرگیز خەو نەبوون ئەی بە چاوی خۆت نەتبینی گوڵەکان چۆن لە ترسانا ڕایان ئەکرد بنچکەکان هەڵ ئەهاتن ئەی بە چاوی خۆت نەتبینی کەروێشک خۆی ئەکرد بە پەیکەر! هەتاو خۆی ئەکرد بە سێبەر! ئەی بە گوێی خۆت گوێت لی نەبوو لەو ئێوارە بەسامەدا سەگەکەمان کەوتە قەسە و بەڵام مەرد بوو وتی چی ئەکەن با بیکەن بەڵام من نابم بە بەعسی خەو نەبوو کیژۆڵەکەم، خەو نەبوو ئەی هەر لەبەر دەمتا نەبوو لە دوای لەبەر دەمتا نەبوو لە دوای ناشتنی هەڵەبجە ئەستێرەیێک بە میوانی ئەستێرەیەکی مرۆڤدۆست هاتە هەیوان و قەیرێ لەگەڵمانا گریا و ئینجا ڕۆیشتەوە بۆ ئاسمان خەو نەبوو کیژۆڵەکەم، خەو نەبوون! -ئەگەڕێمەوە بیابان قافڵەکەیش بە بەتاڵی گەڕایەوە بۆ کوردستان «تۆپزاوا» باری هەیە و دیسانەوە چاوەڕوانە تۆپزاوا باری هەیە و باری قورسە باری ژان و باری قیژە و باری نووزە ئەو وەختەی ئەبن بە ڕەژوو! باری گریان و تەنیایی وەختێ ئەبن بە کۆتەرە و بە سووتماک و وردەشووشە و ئەو دەشت و دەرە پڕ ئەکەن، باری زووخاو وەختێ ئەبێ بە قوڕقوشم و باری زووڕە زووڕی منداڵ، وەختێ سوێیان ئەبێتەوە و ئەوەرێن و ئیتر ئەبن بە خەزان و بە گەڵای دار باری ساڵەکانی عومری پیرێژن و باری کچە عازەبەکان، باری ئەو هەموو جوانییە وەختێ ئەبن بە مرواری و بار ئەکرێن بۆ شێخەکانی ناو خەلیج و بۆ بازاڕی عەرەبستان باری حەریری جەستەی کیژ بۆ دیوەخان باری پەمووی بێوەژنان بۆ ڕەشەخەڵک باری کەوڵی پیرەمێردان بۆ کارگەکانی دەباغی لەمسەر خاڵییە قافڵە و لەوسەر پڕە لە ئەستێرە و لە گۆرانی و لە چراکان ئەی ئادەمییە بەفرینەکان! لە کوێوە گەیشتنە ئەم لێواری سەعیرانە!؟ چ کاروانسەرایەکی درێژە ئەم دووکەڵی سەفەرانە!؟ ئەرێ هیچتان لەبیر نەچووە!؟ دڵۆپە فرمێسکێ؟ ئاخێکی نێو لۆچی تەمی!؟ خۆزگەیەکی سیس!؟ باڕژنی ئاسکێ!؟ قاسپەی کەوێ!؟ ئەرێ هیچتان لەبیر نەچووە!؟ پەلەتان بوو. ئەو دەمەی خەوتان بەجێهێشت! پەلەتان بوو، پێتان نەکرا نە سڵاوێ لە درەختێ نە ئاوڕدانەوە لە نووزەی ڕەزێ پەلەبوون و بێ پریاسکەی ماڵ ئاوایی بە بێ ورتە. بێ چرپەیەک پەلەبوون و هیچتان نەبرد لەگەڵ خۆتان: نە کۆڵەپشتێ نە بوغچەیێک نە جانتایێک نە مشتێ مێوژ و نە باسوقێ و نە چەند بەڕوویەک و نە چەند کەشکێ و نە تۆزێ گەزۆ و نە هەندێ ڕەشکە و هیچتان نەبرد. نە نانی ساجێ و نە مەمکەمژەی ئەو ساوایە و نە بووکەشووشەکەی باوەشی و نە حەت حەتۆکە و نە تارای بووکێ و نە ئاوێنەیێک و نە گۆچانەکەی باپیرێ و نە دەرمانی سک ئێشەکەی «پوورە ئەجێ؟» ئەی باشە چیتان هێناوە بۆ سەفەرێ!؟ بە تەنها پێستی لەش و پرچ و قژ و جلکەشڕێ!؟ ئاخر ناکرێ هەر وا بە دەستی بەتاڵ بچنە حزووری یەزدانێ لەوێ ئەی چپکەگوڵێ بۆ بارەگای پەروەردگار! ئەی بارانی هەورێ بۆ پێغەمبەری بیابان! ئەی لە زنویرەوە تاشەبەفرێ بۆ خەڵیفە و بۆ حەزرەتی والیش هەندێ ڕێواسی کەلیخان! پەلەتان بوو نە «با» لە سەرتان ڕاوەستا و نە چریکەی زیل و نە جاڕنامەی مافی مرۆڤ و نە کۆنگرەی موسڵمانان!؟ ئەی ئادەمییە بەفرینەکان! لە کوێوە گەیشتنە ڕۆژی حەشر و بەردەمی قاپی قیامەتێ! لە کوێوە گەیشتنە ئەم دەشتی عەدەمە و بە کام پڵنگی باڵدار و بە سواری باڵی کام فریشتە و پەری، گەیشتنە حەوت تەبەقەی ئاسمان و بەردەم عەرشەکەی خودا و چوونە سەرێ عەشاماتێ عەشاماتێ لە عەبدی یەزدان و لە ئۆمەتی جنۆکە و خێڵی گومڕاهـ و خەڵکی کافرستانێ عەشاماتێ عەشاماتێ قافڵەیێک لە جارییە و لە سەبایای پاکیزەکانی چیا و بەفرێ ئاپوورەیێک لە گوناهەکانی هەژاری و عەشاماتێ عەشاماتێ لە ئەهلی دۆزەخ و لە ڕەگەزی گەڕوگولی ناو مەجووسێ! چەند زەلیلە ئەم هەقەی من چەند گوناهە بێ گوناهیم چەند ڕسوایە زمانی شاخ چەندە تەباین من و مەرگ و کە شەو داهات سەگەلی ڕەش یەک لەدوای یەک چۆن ئەمانخوات! ئای کە تەنیام چەندە تەنیام چەندە چەندە چەندە لەم وەختەدا لە تۆ تەنهاتر خودایە لە تۆ بێکەستر خودایە تەنها کوردە! -پاکیزەکان مانگەشەوە خۆڵاوییەکان هەر شەوەکی لە نێوانی زرێپۆش و بەنگەڵەدا لە بەر شەوقی گڵۆپی تیژی زیلەکان ڕیز کران و لە نێرینەکان دابڕان لە یەکتر جوێکرانەوە گوڵەکانیش بۆ چەند جارێ تڵژێن کران گوڵەکان ئاویان نەخواردبۆوە لارەمل وەک هێرۆی ملشکاوی بەردەم ڕەشەبا لە ناو چڕە تەمێکی خۆڵەمێشی «تۆپزاوا» ئەگریان و هەڵئەقرچان ئەپاڕانەوە لە خودا ئەڵاڵانەوە و خوازیار بوون قودرەتەکەی «کون فەیەکوون» پیادە بکا و ئەرز کون کا و قووتیان بدا پاکیزەکان بینی ئاو نەبوون ئەلەرزین بەفر نەبوون ئەتوانەوە ئاگر نەبوون ئەسووتان و پاییز نەبوون ئەوەرین و شووشە نەبوون هەر ئەشکان و پاکیزەکان چاوێکیان هەر لە ڕێی خودا و گەیشتنی قودرەتی بوو چاوەکەی تریان هەر لەسەر لەش و لاری بێ پەرژین و جەستەی بێکەسی خۆیان بوو پاکیزەکان لەو ساتەدا لە دار هەناری مەلوول و لە ڕیشۆڵەی ناو تۆڕ ئەچوون لەو ساتەدا هیچ شتێکی سپی و بێگەرد لەوێ نەبوو: نەیەک دڵۆپ لە نووری خوا و نە تیلماسکێ لە ڕۆحی کەسکی باران و نە یەک شنەشنی هەق و نە یەک پرژە پرژی شێعر و نە یەک لەرەلەری هەست و نە کەوچکێک لە بەزەیی و نە یەک قولانج لێبوردن و نە یەک پیاڵە قسەی شیرین! لەو ساتەدا ئەوەی لەوێ بوو هەر ترس و تەم و دەشتی خۆڵەمێش و حەربەی زمانی عەڕەبی و ڕیزەبەرمیلی پڕکراو لە جۆرەکانی مردن و ئەوەی لەوێ بوو هەر غەدری نەوتاوی بوو ئەوەی لەوێ بوو بە تەنها تەختەسڕی سڕینەوەی دەم و چاوم و سڕینەوەی شاخ و داخ و سڕینەوەی دەنگ و ڕەنگم و ئەوەی لەوێ بوو درێژەی گێڕانەوەی هەمان هەمان هەمان قیژە و زریکەی خوێناوی سەبایەکانی ناو دەنگی «تەبەری» بوو! مریەمەکان بە تەنها شەرمیان لە جەستەی بێکەسی خۆیان ئەکرد لە دڵەوە بانگی مردنیان ئەکرد: فریایان کەوێ بەڵام مردن خۆی نەئەهات! ڕاوچییەکان لە سەروملەوە تا ناوقەد بەرازی شفرەدار بوون و نیوەکەی تریشیان ئادەمی بون ئەمن دەمگۆت خەوێکم دیتیە سۆر سۆر لەو خەوەیدا شەنگەبێری کارمامزێ بەژن عەرعەری لە دوورەوە ڕا، لە سەحرای غەریبیەوە ڕا هاتبوونەوە مارێ! یەکەک ببووە ڕەشە ڕێحانێ و ئەوی دی ببووە گوڕی دار قەزوانێ و یەکەکی تریان بوو بە زنەئاوی بن شاخان وەیلێ وەیلێ وەیلێ ئەمن دەمگۆت لەو خەوەیدا ئەرێ کیژان! لۆ سەفەرتان هێند تولانیدا و لە کێندەرێ بوون، بابان وێران! چ بوو!؟ چتان دی!؟ چتان کرد!؟ ئەرێ کیژان لەوێندەرێ، لە قیامەتێ عاشقان چ دەکەن!؟ ئەوانیش دەچنە بەهەشتێ!؟ خۆ لەوێندەریش نارەنار ناکەن لە دەس غەدر و غەدارێ ئەمن دەمگۆت لەو خەوەیدا خودایە! ئەوی خەوی ڕاستبێ و کیژان هاتبنەوە مارێ! وەیلێ وەیلێ وەیلێ! وای لە کیژانێ، وای لە حەیرانێ وای لە ئافاتی دەور و زەمانێ وای لە غوربەتی نێو بیابانێ وای لە شەوانێ کە مانگ تیا ئەمرێ و بەفری کێوانیش چ پێنازانێ! وای لە مریەمێ وای لە پاکیزێ وای لە سووتانی ڕۆحی ئازیزێ وەیلێ وەیلێ وەیلێ وەیل! گڕەژۆ: گەڵاڕێزان گڕاگڕ: کڵپە و بڵێسە گژگژە: پووش و پەڵاشی با بردوو چکچکە: دەنگی دڵۆپەکردن گاپێڵ: گەوەی پێچی شاخ گراداڤ: ئاوی بەخوڕ کە خول ئەخوا گارۆ: هێلانەی مەل لە کونی دارا توتاک: جۆرە کۆترێکە وەکوو قومری پژاڵ: لکی هەرەباریکی دار مەراڵ: ئاسک، مامز پاسفندە: گەندەڵ، ڕزیو دەوال: دزی شەو ترووم: نەژاد، ڕەگەز گرمژن: دەنگی ڕووخانی گەورە ئەسیار: ئێشکگری کاروان زیگار: شەونشین گچ گچە: لەرزینی دار زاخان: ڕێی بەردەڵان تاپاز: زەبەلاح، هێزدار پرووکە: دەنگی وردی بەفربارین تڵژین: هەڵبژاردەی هەرەباش بندین: تەختایی بنی ڕووبار بن بیڤ: ژێر زەوی
Serinşînî qaflekan kemêkyan nebê ewanî tir negeranewe. heyran bêjêkî agir le roh berbûy ’aşiq, heyranî enfalî xulqand. nezmêkî nwêy muturbekiraw be janû hesretî lawik. hendê nawyan lem beyte tazeye na «heyawik». Çirîkekanî le nêwan beytû dastanû ’eşqû dabranû xerîbya hir carew le sîley xemêkewe balî egirt. le şewêkî mangeşewî êcgar xamoşa, ke tenyayî le mang reng perîwtir bû, heyranbêj leser qelay hewlêrewe beramber xermaney xolemêşî mangû rû le başûr, wirde wirde seday ekewte şeqjin. balindey çirîke berewxiwar efrîw le gêranewey çîrokekeyda, nime nime xwên le jêkanî dengî etkaw dane dane wişekanî da’egîrsaw wênekan ebûn be şara bo pepûlew yadgarîş be xolemêş... «heyawik» eyut: Lew xware, nizîk be tengey estûrî «si’ûd» nizîk hetawêkî nexoşî nawçewan kilpedar ke berdewam Wirêneyêk lenaw limda be «ba» eda Lew xware, nizîk qyametû nizîkî ’edem Her be tenîşt, mêjûyekî kerû kwêrewe Lew xware, lewênderê Ke deştû der nezoknû serab padşay wilatêke le tînûyetî ebedî Takû tera balney wecax kwêr qîreqîryanew lêrew lewê, le hêlaney xolemêşa Helkurmanû be tenha her asmanî rabirdû Xewnî mirdû Yadgaryane Lewênderê le qaqrê Emcareyan, xol emnûsêtewe Çal emxiwênêtewe. emcareyan, lewênderê Lew sehrayanewe ke her zêdî «se’îr» bûn Nîştîmanî mencenîqû memleketî sunnew kullew zêdî ’agul, zêdî xwênû kîfî kîney yekdanewey Hozî xedrî şimşêrû şîr bûn! Lew sehrayanewe, «ba»yêk hel’eka Be wijewjî afatewe, zerd, zerd Le limozî Dûrgeyekî awsawewe Lew xwarewe, lûreyêk dêt Lûreyêkî girê girê Givegvî pire le lim Pire le zamû weyşûmew pire le gir Lew sehrayanewe hawarê dê, qetranîyew sûkeleyew ranawestîw le xardayew dirêj dirêj ebêtewe Heta naw kostî em befrew heta lay min Hawarê le êskû piruskewe, tîj tîj Hawarê le rîzeçalewe, qul qul Emcareyan xol emnûsêtewe: Çi defterêkî berînî heye em xwawenî lime! Defterê estûrtir le nawqedî dozexû tomarê panû portir le zeryay ’erebû Hîkayetê le kenîzekî naw «xena’im» be apûretrû leşkirê le şaremêrûley hîcaz zortir Xol emnûsêtewe Bew zimaney ke xuda Heşrû neşrî benî ademî pê eka Bew zimaney tole tya ezêw bew zimaney agir le pelkegya muturbe ekaw bew wişaney le qafleyêkî dirêjî huştirî dûsenemî barkirawnû rojgar kawêj ekenewew rûyankirdote berde reşekey ke’bew ’egalî «qe’qaq» cilewgîryane Lew xware berdewam xol emnûsêtewe Her wekû çon tewr dar binûsêtewew her wekû çon, kulle gulegenmû tor masî binûsêtewe Lew xware xol emnûsêtewe Merg roj kwêre! Ew her le şewezenga emxiwênêtewe Ne çiray ewêw ne mangeşew Çiray ew milmew mangeşewî ew mehaqî serim Ew berdewam bew deycûre emnûsêtewe Ne qaçî herfe kufîyekanî têkelû pêkel ebnû ne heleyêkî nehwî ekatû ne pencey eşlejêw ne Çaledêrê eperênêw ne xakenazê xedir be xesar edaw ne sil le xudaw ne sil le newedû no nawekey Tirîşî ekatewe! Lew xware xolû çalû bagjeyêk le ’edem emnûsêtewew emxiwênêtewe Ew xware, mûbemûy cestey minî lebere Fena bûnî minî le xoya derx kirduwe Birînewey minî le çingya xetim kirduwe Le çeqî hemû bizeyêkî, minale bedbextekema Derzîyekî danawew le sererêy hemû wişeyêkma qemeyêkû le naw nizarekanû zawzê kejîşmana Gîjelûkeyek jehir! Lew xware, tepû tozê le tendûrey xola Ne hêştûyetî aw çawî bibînêw ne taqe pepûleyêkîş bê be ’aşiq Tendûrey xol emxiwênêtewe Dengim teyrêke mirdû Le hawarma, hawar exnikêw le bêkesîma çolewanî sersamew le qîjema xwa legel tîlmaske nûrêkî Sipîda dête derêw awêtey firmêskî daykmû çyam ebê le qîjema xudawendî «ba» eşlejê Le tenyayîma tenyayî zorcar enwê Belam «e’rab» Wextê edwêm Ewanû byaban, nazanin xuda «ella»yew Nazanin «aw» çîyew? «daye» çîyew be tenha fenabûnî minyan le xoyana xetim kirduwe! Çend zelîle Em cesteye Çend tenyaye Zirîkemû çend bê xeme byabanû çendîş kilole xerîbîm! Xew nebûn, kîjole xew nebûn Ewe rez bûnû emirdin Ewe aw bûnû emirdin Ewe berd bûnû şil ebûn Ewe gom bûnû req ebûn Xew nebûn kîjole xew nebûn Ewe destî serguzşitew Xeyal nebû kîjolekem Ewe destî nîwey dinyaw Nîwey dewletû qanûn bû ke ehatû Toy exsite zîlêkewew Dûr eybirdî Ewe nîwey bilîmetîw nîwey ’eqlû Nîwey zanay cîhanê bû Beyekewe legel «muntesîr bîllada» «ba»y bogenyan bo helkirdî Xew nebûn kîjole, xew nebûn Kilo xelûze sardeke Ewe memkêkî daykit bû Topele sûre germeke Ewe demaxî bawkit bû Xew nebûn Kîjole xew nebûn Ewey karjolekey toy xward Ewey mirawîyekey dizît Ewey mamzekey birdî Ewey çîrokekey kuştî Gurg nebû kîjole gurg nebûn Ewe hîkayet nebûn bot bikem Şê’ir nebûn bot rêk bixem Ewe dewalî mêjû bûn Ewe weqasû se’d bûn Lay xelîfewe hatbûn! Xew nebûn kîjole, xew nebûn Wekû pirçû zerdexenew gwarekanit Heqîqet bûn! xew nebûn, hergîz xew nebûn Ey be çawî xot netbînî Gulekan çon le tirsana rayan ekird Biniçkekan hel ehatin Ey be çawî xot netbînî Kerwêşk xoy ekird be peyker! Hetaw xoy ekird be sêber! Ey be gwêy xot gwêt lî nebû Lew êware besameda Segekeman kewte qesew belam merd bû Witî çî eken ba bîken belam min nabim be be’sî Xew nebû kîjolekem, xew nebû Ey her leber demta nebû Le dway leber demta nebû Le dway naştinî helebce Estêreyêk be mîwanî Estêreyekî mirovdost Hate heywanû qeyrê legelmana giryaw Înca royştewe bo asman Xew nebû kîjolekem, xew nebûn! -egerêmewe byaban Qaflekeyş be betalî gerayewe bo kurdistan «topzawa» barî heyew dîsanewe çawerwane topzawa barî heyew barî qurse Barî janû barî qîjew barî nûze Ew wextey ebin be rejû! barî giryanû tenyayî wextê ebin be koterew be sûtmakû wirdeşûşew ew deştû dere pir eken, barî zûxaw wextê ebê be qurquşmû barî zûre zûrî mindal, wextê swêyan ebêtewew ewerênû îtir ebin be xezanû be gelay dar barî salekanî ’umrî pîrêjnû barî kiçe ’azebekan, barî ew hemû cwanîye wextê ebin be mirwarîw bar ekirên bo şêxekanî naw xelîcû bo bazarî ’erebistan Barî herîrî cestey kîj Bo dîwexan Barî pemûy bêwejnan Bo reşexelk Barî kewlî pîremêrdan Bo kargekanî debaxî Lemser xalîye qaflew lewser pire le estêrew le goranîw le çirakan Ey ademîye befrînekan! Le kwêwe geyştine em lêwarî se’îrane!? Çi karwanserayekî dirêje em dûkelî seferane!? Erê hîçtan lebîr neçuwe!? Dilope firmêskê? Axêkî nêw loçî temî!? Xozgeyekî sîs!? Barjinî askê!? Qaspey kewê!? Erê hîçtan lebîr neçuwe!? Peletan bû. ew demey xewtan becêhêşt! Peletan bû, pêtan nekira Ne silawê le dirextê Ne awirdanewe le nûzey rezê Pelebûnû bê piryaskey mal awayî Be bê wirte. bê çirpeyek Pelebûnû hîçtan nebird Legel xotan: Ne kolepşitê Ne buxçeyêk Ne cantayêk Ne miştê mêwjû ne basuqêw ne çend berûyekû ne çend keşkêw ne tozê gezow ne hendê reşkew Hîçtan nebird. ne nanî sacêw ne memkemjey ew sawayew ne bûkeşûşekey baweşîw ne het hetoke و ne taray bûkêw ne awêneyêkû ne goçanekey bapîrêw ne dermanî sik êşekey «pûre ecê?» Ey başe çîtan hênawe bo seferê!? Be tenha pêstî leşû pirçû qijû cilkeşrê!? Axir nakirê her wa be destî betal Biçne hizûrî yezdanê lewê Ey çipkegulê bo baregay perwerdigar! Ey baranî hewrê bo pêxemberî byaban! Ey le zinwîrewe taşebefrê bo xelîfew bo hezretî walîş hendê rêwasî kelîxan! Peletan bû Ne «ba» le sertan rawestaw ne çirîkey zîlû ne carnamey mafî mirovû ne kongirey muslimanan!? Ey ademîye befrînekan! Le kwêwe geyştine rojî heşrû berdemî qapî qyametê! Le kwêwe geyştine em deştî ’edemew be kam pilingî baldarû be swarî balî kam Firîştew perî, geyştine hewt tebeqey asmanû berdem ’erşekey xudaw çûne serê ’eşamatê ’eşamatê Le ’ebdî yezdanû le ometî cinokew xêlî gumrahû xelkî kafiristanê ’eşamatê ’eşamatê Qafleyêk le carîyew le sebayay pakîzekanî çyaw befrê Apûreyêk le gunahekanî hejarîw ’eşamatê ’eşamatê Le ehlî dozexû le regezî gerugulî naw mecûsê! Çend zelîle em heqey min Çend gunahe bê gunahîm Çend riswaye zimanî şax Çende tebayn minû mergû ke şew dahat Segelî reş yek ledway yek çon emanxiwat! Ay ke tenyam Çende tenyam Çende çende çende lem wexteda Le to tenhatir xudaye Le to bêkestir xudaye Tenha kurde! -pakîzekan Mangeşewe xolawîyekan Her şewekî le nêwanî Zirêpoşû bengeleda Le ber şewqî gilopî tîjî zîlekan Rîz kiranû le nêrînekan dabran Le yektir cwêkiranewe Gulekanîş bo çend carê tiljên kiran Gulekan awyan nexwardibowe Laremil Wek hêroy milişkawî berdem reşeba Le naw çire temêkî xolemêşî «topzawa» egryanû hel’eqirçan Eparanewe le xuda elalanewew xwazyar bûn Qudretekey «kun feyekûn» pyade bikaw erz kun kaw qûtyan bida Pakîzekan bînî aw nebûn elerzîn Befir nebûn etwanewe Agir nebûn esûtanû payîz nebûn ewerînû şûşe nebûn her eşkanû pakîzekan çawêkyan her le Rêy xudaw geyştinî qudretî bû Çawekey tiryan her leser Leşû larî bê perjînû cestey bêkesî xoyan bû Pakîzekan lew sateda Le dar henarî melûlû le rîşoley naw tor eçûn Lew sateda hîç şitêkî sipîw bêgerd lewê nebû: Neyek dilop le nûrî xwaw ne tîlmaskê le rohî keskî baranû ne yek şineşnî heqû ne yek pirje Pirjî şê’rû ne yek lerelerî hestû ne kewçkêk le bezeyîw ne yek qulanc lêburdnû ne yek pyale Qisey şîrîn! Lew sateda ewey lewê bû her tirsû temû deştî xolemêşû herbey zimanî ’erebîw rîzebermîlî Pirkiraw le corekanî mirdnû ewey lewê bû her xedrî newtawî bû Ewey lewê bû be tenha textesrî sirînewey demû çawmû sirînewey şaxû daxû sirînewey dengû Rengmû ewey lewê bû dirêjey gêranewey heman heman heman Qîjew zirîkey xwênawî sebayekanî naw dengî «teberî» bû! Miryemekan be tenha şermyan le cestey bêkesî xoyan ekird Le dilewe bangî mirdinyan ekird: firyayan kewê Belam mirdin xoy ne’ehat! Rawçîyekan le serumlewe ta nawqed Berazî şifredar bûnû nîwekey tirîşyan ademî bun Emin demgot Xewêkim dîtye sor sor Lew xeweyda Şengebêrî karmamzê bejin ’er’erî Le dûrewe ra, le sehray xerîbyewe ra Hatbûnewe marê! Yekek bibuwe reşe rêhanêw Ewî dî bibuwe gurî dar qezwanêw Yekekî tiryan bû be zine’awî bin şaxan Weylê Weylê Weylê Emin demgot lew xeweyda Erê kîjan! lo sefertan Hênd tulanîdaw le kênderê bûn, baban wêran! Çi bû!? çitan dî!? çitan kird!? Erê kîjan Lewênderê, le qyametê ’aşiqan çi deken!? Ewanîş deçne beheştê!? Xo lewênderîş narenar naken Le des xedrû xedarê Emin demgot lew xeweyda Xudaye! Ewî xewî rastibêw Kîjan hatbinewe marê! Weylê Weylê Weylê! Way le kîjanê, way le heyranê Way le afatî dewrû zemanê Way le xurbetî nêw byabanê Way le şewanê ke mang tya emrêw Befrî kêwanîş çi pênazanê! way le miryemê Way le pakîzê Way le sûtanî rohî azîzê Weylê Weylê Weylê Weyl! Girejo: gelarêzan Giragir: kilpew bilêse Gijgije: pûşû pelaşî ba birdû Çikçike: dengî dilopekirdin Gapêl: gewey pêçî şax Giradav: awî bexur ke xul exwa Garo: hêlaney mel le kunî dara Tutak: core kotrêke wekû qumrî Pijal: likî herebarîkî dar Meral: ask, mamz Pasfinde: gendel, rizîw Dewal: dizî şew Tirûm: nejad, regez Girimjin: dengî rûxanî gewre Esyar: êşkigrî karwan Zîgar: şewnşîn Giç giçe: lerzînî dar Zaxan: rêy berdelan Tapaz: zebelah, hêzdar Pirûke: dengî wirdî befirbarîn Tiljîn: helbijardey herebaş Bindîn: textayî binî rûbar Bin bîv: jêr zewî