Karim Ahmadi
شێعری «زولفا» لە شێعرەکانی شاعیر ئەحمەد بازگر ئەم شێعرە پێشکەش کراوە بە کچێک لە ئاوایی بەردەسووری ناوچەی سەردەشت. ئەم کچە لەسەر لانکە مارەی دەکەن و کاتێ گەورە دەبێ و بە مێردێ کە بۆیان هەڵبژاردووە ڕازی نابێت ساڵی ١٣٦٨ بە دەستی ناپاکی هەر ئەو کەسە دەکوژرێت. کاتێک پەنجەی ڕەشی تاوان لەسەر پیتکەی چەک ترازا و گلا ئاڵای باڵای زولفا یەکەم کەس دایک و باوکی بوون دەرگایان خستە سەر پشت و چوونە سەر جەستەی نیوەگیان! دایک لە باوک باوک لە دایک زیاتر هەردوو وەک یەک حەبەسا بوون نەیانزانی بە کام تەقەڵی هەنگاوە گەیشتنە ئەو گۆمی خوێنەی ڕۆڵە جگەرگۆشەکەیان ئارام تێیدا ئۆقرەی گرتبوو لە برینەکانی زولفاوە وەک پلووسکی کانییە بەر ماڵان خوێن هەڵدەچوو بەڵام هێشتا ڕەشێنکی چاوە گەشەکەی دەترووسکان لە چاوی دایک و باوکدا فرمێسکەکان قەتیس مابوون پەنجەی دایک بە حاستەم چوو چەپکە بسکی ئاڵۆزکاوی قژی زولفای لەسەر ڕوومەتی وەلا دا دەستە زوورەکانی باوک خزانە سەر گۆنای زەردی و لەپڕانێک لە قوڵپەی گریانیان دا بە دەم شیوەنی گەرمەوە چاویان بڕیە چاوەکانی و دابڕدابڕ لە بانگیان دا: «کیژە جوانەکەمان زولفا! کێ وای لێ کردی؟ بڵێ کێ؟» لێوە تەنکەکانی زولفا گوڵ هەناری تاوێک لەمەوبەر نەمابوون دەتگوت پەلکی گەزیزەن و بەخۆرەتاو چرچ* هەڵاتوون لە ناو سۆزی شیوەنەوە دیسان پرسیار: «ئازیزە نەشمیلانەکە زولفا! کێ وای لێ کردی؟ بڵێ کێ؟» هەرچی کردی دەنگ لە گەروویدا حەبەسا بەڵام زولفا بە سەرنجی بە ڕوانینی نیگای دەدوێ: «بابە! بابە! هۆ بابەگیان! مەپرسە لێم کە وڵامی ئەم پرسیارە کوا بە نیگا دەدرێتەوە! هۆ بابەگیان! لەسەر یادی لە هەڕەتی گڕوگاڵما کە بە گوڵینگەی دەسرازەی بێشکە ژیر دەبووم کە لە پشیلە بۆر دەتۆرام ئاشت دەبوومەوە و زویر دەبووم لەسەر یادی هۆ بابەگیان لەسەر یادی ئێوارەیێک چۆن گەنەشینکەی چاوتۆپیو دەچێتە گوێی بەرخۆلەوە چۆن داڵاشی فێرەکەلاک قرژ دەبێ لە باڕۆکە چۆن گورگ و چەقەڵ و ڕێوی خۆ مەڵاس دەدەن بۆ نێچیر هۆ بابەگیان! ئەو سەردەمە ئەم کیژۆڵە بریندارەت بەرخۆلە بوو باڕۆکە بوو نێچیرێکی بەستەزمان بوو گەر مەلای داڵ گەنەشینکە مەلای چەقەڵ هاتە ماڵمان و بە شووی دام ئەرێ دایە هۆ دایەگیان! ئەو کاتە بۆ؟ وەرختێ ورتەورتی مەلا کۆرپەی لە باوەش دەڕفاندی ڕات نەکردە مەندیلەکەی بیکەیتە داوەڵی شڕی مەلتارێنی ناو دێبەرمان!» هەر هێندەی سیگارکێشانێک لە گشت ماڵیکی ناو دێوە ژن و کچ و کوڕان و پیاوانی ئاوایی لە خەڵفی شووشی خوێناوی ئەو ئازارە کۆ بوونەوە منداڵە قاچ تۆزاوییەکان جاروبارە نیگای وێڵیان لەسەر فرمێسک و هەنیسکی دایکەکان و دەستەخوشکەکانی زولفا دەنیشتەوە جاروبارەش لە کەلێنێکی تەسکەوە گەلێک پرسیاری بێدنگیان تێکەڵ ئەو شینگایە دەکرد لە ناو گەرمەی شیوەنەوە دیسان پرسیار، پرسیار، پرسیار: «کیژۆڵە جوانەکەمان زولفا کێ وای لێ کردی؟ بڵێ کێ؟» قوڕگی زولفا نیخەی لێ دێ بەڵام زولفا بە سەرنجی بە ڕوانینی نیگای دەدوێ: «بابە! بابە! هۆ بابەگیان! لەسەر یادی هەموو ساڵێک لە دێبەرەکەی بەر ماڵمان جێگای شەقڵمان خۆش دەکرد؟ بەو نیشانەی کە پێت دەوتم ئەگەر ئەمساڵ تووتنەکەمان باش ڕەنێو بێ بەرجێژنانە کراسی شەرمینت بۆ دەکڕم ئەرێ لە بیرتە بابەگیان چەند بێزار بووی لە گیاکەڵە و لە کاڕووش و هەرچی بژارە! چونکە بژار بێستانەکەی سیس دەکردین چون گیاکەڵە دەبووە مێمڵ لە تووتن و نەیدەهێشت بەرزەباڵا بێ ئەرێ لە بیرتە بابەگیان کاڕووش لە کوێ با دەتبینی بژار لە کوێ با دەژاکا ئەێ بۆ بابە؟ هۆ بابەگیان! نەک هەر بە سێ مانگی هاوین ساڵ دوازدەی مانگ هەموو ساڵێ بەم ڕۆژگارە ئەم کیژۆڵەت لە دەس بژار لە دەس مڵە باڵای نەدەکرد سیس دەبوو تۆ نەتدەدی لە کۆڕی دەستەخوشکاندا ئەم بژارەمان ناو لێ نابوو «دەردی ژنبوون!» بەڵی بابە! هۆ بابەگیان! دەردی ژنبوون! هەموو ڕۆژێ لە ماڵەوە لە نێو دێدا وەک بار دەنیشتە سەر لێوم دەبوو بە تەم لە چاومدا و زەردی دەکرد گۆنای سێوم هەر جارەی دەستەخوشکێکم بە نابەدڵی بە شوو درابێ لە ڕۆژی بە بووک چوونیدا لەو دیوی تارای سوورەوە ئاونگی ئەسرینم دیوە ئەو ئەسرینە وەکوو خەنجەر هەستی دەروونمی ڕووشاندووە و ئەم کیژۆڵەت دیسان دڵی دەکولایەوە! هەر جارێکی لەلای کچانی چیاوە -ئەو کچانەی کۆڵوانەیان تووڕ هەڵداوە و بە ڕەخت و چەک ڕازاوەتەوە باڵایان- نامەی ئەوینم بۆ هاتبێ ژیامەتەوە بەڵام کاتێک نەمدەتوانی بیخوێنمەوە جارێکی تر دەردی ژنبوون وەک برینێکی خوێکردوو زاری ئێشی دەکرایەوە!» دیسان پرسیار، پرسیار، پرسیار!: «غونچە پەڕپەڕەکەکم زولفا! کێ وای لێ کردی؟ بڵێ کێ؟» ئەمجارەیان نیگای زولفا وەک فانۆسی دووکەڵگرتوو وەکوو دەڵقی تۆز لێ نیشتوو وەک کوانووە پشکۆی دامردوو بە ئاستەم دەترووسکایەوە بەڵام هێشتا هەر بە سەرنج بە ڕاونینی نیگای دەدوێ: «ئەی پۆلی دەستەخوشکانم ئەی ئەوانەی ئێش و ژانی دڵی ئەنجن ئەنجنبوومان بە گوێچکەی یەکتر ئاشنایە ئەم خوشکەتان لە وڵاتێک بووە قوربانی کە خۆشەویستی تاوانە! بەڵام وا ئێستا زولفاتان بە تاوانی خۆشنەویستن جێتان دێڵێ! بنووسنەوە بۆ کچانی شاخ بنووسن ئەو تاوانبارەی زولفای کوشت بەسەر پردێکدا پەڕییەوە چێوبەستەکەی لە دەردی ژنبوون تەنرا بوو لێیان پرسن ئەو پردە تا کەی ناڕووخێ؟ تا کەی ئەو پردە ناڕووخێ؟ زولفا ئیتر دوا سەرنجی بە شوێن هیچ کەسا ناگەڕێ بەڵام ئەم دوانیگایەشی بێدەنگ نییە و هەروا دەدوێ: «دەنگ دەبیستم دەنگی کاروان دەنگی قافڵەی خۆشەویستی سا ئەی پۆلی دەستەخوشکانم مژدە لێتان کاول دەکرێن ئەو دڵانەی دنیا لەبەر وان کاولە!»
Şê’rî «zulfa» le şê’rekanî şa’îr ehmed bazgir Em şê’re pêşkeş kirawe be kiçêk le awayî berdesûrî nawçey serdeşt. Em kiçe leser lanke marey dekenû katê gewre debêw be mêrdê ke boyan helbijarduwe razî nabêt salî 1368 be destî napakî her ew kese dekujrêt. Katêk pencey reşî tawan leser pîtkey çek tirazaw gila alay balay zulfa Yekem kes daykû bawkî bûn dergayan xiste ser piştû çûne ser cestey nîwegyan! Dayk le bawik Bawik le dayk zyatir Herdû wek yek hebesa bûn Neyanzanî be kam teqelî hengawe geyştine ew gomî xwêney role cigergoşekeyan aram têyda oqrey girtibû Le birînekanî zulfawe wek pilûskî kanîye ber malan xwên heldeçû Belam hêşta reşênkî çawe geşekey detrûskan Le çawî daykû bawkida firmêskekan qetîs mabûn Pencey dayk be hastem çû çepke biskî alozkawî qijî zulfay leser rûmetî wela da Deste zûrekanî bawik xizane ser gonay zerdîw lepranêk le qulpey giryanyan da Be dem şîwenî germewe çawyan birye çawekanîw dabridabir le bangyan da: «kîje cwanekeman zulfa! Kê way lê kirdî? bilê kê?» Lêwe tenkekanî zulfa gul henarî tawêk lemewber nemabûn Detgut pelkî gezîzenû bexoretaw çirç* helatûn Le naw sozî şîwenewe dîsan pirsyar: «azîze neşmîlaneke zulfa! Kê way lê kirdî? bilê kê?» Herçî kirdî deng le gerûyda hebesa Belam zulfa Be serincî Be rwanînî nîgay dedwê: «babe! babe! ho babegyan! Mepirse lêm ke wilamî em pirsyare kwa be nîga dedrêtewe! Ho babegyan! leser yadî le heretî girugalma ke be gulîngey desrazey bêşke jîr debûm Ke le pişîle bor detoram Aşt debûmewew zwîr debûm Leser yadî Ho babegyan leser yadî êwareyêk Çon geneşînkey çawtopîw deçête gwêy berxolewe Çon dalaşî fêrekelak qirj debê le baroke Çon gurgû çeqelû rêwî xo melas deden bo nêçîr Ho babegyan! Ew serdeme em kîjole birîndaret Berxole bû Baroke bû Nêçîrêkî bestezman bû Ger melay dal Geneşînke Melay çeqel Hate malmanû be şûy dam Erê daye Ho dayegyan! Ew kate bo? Werxtê wirtewrtî mela korpey le baweş derfandî Rat nekirde mendîlekey Bîkeyte dawelî şirî meltarênî naw dêberman!» Her hêndey sîgarkêşanêk le gişt malîkî naw dêwe jinû kiçû kuranû pyawanî awayî Le xelfî şûşî xwênawî ew azare ko bûnewe Mindale qaç tozawîyekan carubare nîgay wêlyan leser firmêskû henîskî daykekanû destexuşkekanî zulfa denîştewe Carubareş le kelênêkî teskewe gelêk pirsyarî bêdnigyan têkel ew şîngaye dekird Le naw germey şîwenewe Dîsan pirsyar, pirsyar, pirsyar: «kîjole cwanekeman zulfa Kê way lê kirdî? bilê kê?» Qurgî zulfa nîxey lê dê Belam zulfa be serincî Be rwanînî nîgay dedwê: «babe! babe! ho babegyan! Leser yadî hemû salêk Le dêberekey ber malman cêgay şeqliman xoş dekird? Bew nîşaney ke pêt dewtim eger emsal tûtnekeman baş renêw bê Bercêjnane kirasî şermînit bo dekirim Erê le bîrte babegyan Çend bêzar bûy le gyakelew le karûşû herçî bijare! Çunke bijar bêstanekey sîs dekirdîn Çun gyakele debuwe mêmil le tûtnû neydehêşt berzebala bê Erê le bîrte babegyan karûş le kwê ba detbînî Bijar le kwê ba dejaka ئەێ bo babe? Ho babegyan! Nek her be sê mangî hawîn Sal dwazdey mang Hemû salê bem rojgare Em kîjolet Le des bijar Le des mile Balay nedekird Sîs debû To netdedî Le korî destexuşkanda Em bijareman naw lê nabû «derdî jinbûn!» Belî babe! ho babegyan! Derdî jinbûn! hemû rojê le malewe Le nêw dêda wek bar denîşte ser lêwim Debû be tem le çawimdaw zerdî dekird gonay sêwim Her carey destexuşkêkim be nabedlî be şû dirabê Le rojî be bûk çûnîda Lew dîwî taray sûrewe Awingî esrînim dîwe Ew esrîne Wekû xencer Hestî derûnmî rûşanduwew em kîjolet Dîsan dilî dekulayewe! Her carêkî lelay kiçanî çyawe -ew kiçaney kolwaneyan tûr heldawew be rextû çek razawetewe balayan- namey ewînim bo hatbê jyametewe Belam katêk nemdetwanî bîxwênmewe Carêkî tir derdî jinbûn wek birînêkî xwêkirdû zarî êşî dekirayewe!» Dîsan pirsyar, pirsyar, pirsyar!: «xunçe perperekekim zulfa! Kê way lê kirdî? bilê kê?» Emcareyan nîgay zulfa wek fanosî dûkelgirtû Wekû delqî toz lê nîştû Wek kwanuwe pişkoy damirdû Be astem detrûskayewe Belam hêşta her be serinc Be rawnînî nîgay dedwê: «ey polî destexuşkanim Ey ewaney êşû janî dilî encin encinbûman be gwêçkey yektir aşnaye Em xuşketan le wilatêk buwe qurbanî Ke xoşewîstî tawane! Belam wa êsta zulfatan Be tawanî xoşnewîstin cêtan dêlê! Binûsnewe Bo kiçanî şax binûsin Ew tawanbarey zulfay kuşt Beser pirdêkda perîyewe Çêwbestekey le derdî jinbûn tenra bû Lêyan pirsin Ew pirde ta key narûxê? Ta key ew pirde narûxê? Zulfa îtir Dwa serincî be şwên hîç kesa nagerê Belam em dwanîgayeşî Bêdeng nîyew herwa dedwê: «deng debîstim Dengî karwan Dengî qafley xoşewîstî Sa ey polî destexuşkanim Mijde lêtan Kawil dekirên ew dilaney dinya leber wan kawle!»