Basit Hamagharib
ساقییا! وا بادەوە، وا بادەوە ڕوو لە لای من کە بە جامی بادەوە موشتەری وەک من لە مەیخانێ کەمن زۆربەیان شاد و بەکەیف و بێ خەمن مەی حەرامە بۆ سەهەندە و بێ خەمان مەستی بێ خەم بۆ چی بگرن ئێخەمان؟ ئەم شەرابە تاڵە دەرمانی خەمە لێی حەرام بێ ئەو کەسەی دەردی کەمە ئەم شەرابە ئاڵە بۆ بێ دەرد نییە لێی حەرام بێ ئەو کەسەی ڕەنگ زەرد نییە بۆ کەسێکە مەی: چزیلکی پێوە نێ بۆ چی ملهوڕ لێرە بینی پێوە نێ!؟ بۆ کەسێکە مەی: کە دەردی کارییە بێ خەمێک بیخواتەوە، زۆردارییە بۆ کەسێکە مەی: دڵی پڕ بێ لە داخ بۆچی لێی بخواتەوە بەرزە دەماخ!؟ ئەو کەسەی بێ کەس نییە و خانە خەراب دەک بەژاری ماری بێ بادە و شەراب ئەو کەسەی نەیچێشتووە دەردی ژیان ئەو کەسەی نەیدیوە ئێش و برک و ژان ئەو کەسەی نەکرا نیشانەی تیری خەم شانی دانەخزا لەبن باری ستەم ئەو کەسەی هەستی بە زۆرداری نەکرد تیخی زۆرداری برینداری نەکرد ئەو کەسەی دەستی لە ئەوکێ بەردرا ئەو کەسەی دوژمن لە ماڵی دەرکرا ئەو کەسەی نەیبینی هاتی دوژمنی نیری یەخسیریی لە ئەستۆ داڕنی ئەو کەسەی هێندە نەبوو زویر و زگار وا نەکەوتە بەر چەپۆکی ڕۆژگار ئەو کەسەی نەیهاڕی بەرداشی زەمان ئەوکەسەی زیڕەی نەگەییە ئاسمان ئەو کەسەی دووریی عەزیزانی نەدی تیر و تانەی بێ تەمیزانی نەدی تۆزی بەدبەختی لەسەر شانی نەنیشت لێی نەگیرا دەوروپشت و چوار تەنیشت ئەو کەسەی خواردی و لە بن سێبەر کەوت شەو لەبۆ کەیفێ لە ماڵێ دەرکەوت بۆ دەبێ بێت و بکا مەیخانە تەنگ!؟ شوێنی دیکە زۆرە بۆ گاڵتە و جەفەنگ ئەو کەسەی ڕاوی نەنێن لێرە و لەوێ ئەو کوڕەی ماچی کچانی دەس کەوێ ئەو کوڕەی هێشتا لە ژوانێ ڕێی هەیە سەیرە، زۆر سەیرە کە ئالوودەی مەیە ئەو کوڕەی دۆی داوەتی دەستی دەنێ بێتە ئێرە، چۆنە هەی دێی ناکەنێ!؟ ئەو کەسەی دەستی لە مەمکان گیر ببێ ئەو کەسەی تفڵی دڵی بۆ ژیر ببێ ئەو کوڕەی کیژێک بەرەو ڕووی پێکەنێ ئەو کەسەی هەر سووکە ئاوڕێکی دەنێ ئەو کەسەی پەنجۆڵە بکوشێ جاروبار ئەو کەسەی دەستی بگاتە گەردنی یار ئەو کەسەی ڕامووسێ کوڵمی تاسولووس ئەو کەسەی تێی هەڵنەدابێ چارەنووس ئەو کەسەی بمژێ خوناوەی گەردەنێ کوفرە یەک قەترە شەرابی گەر دەنێ ئەو کەسەی ئاسوودەو و خۆش ڕایبوارد قەت خەمی یەخسیر و کۆیلانی نەخوارد یەک لە ماڵێ چاوەڕێی بوو بێتەوە دەرکی نێوماڵێکی لێ بکرێتەوە خەمڕەوێنێک گوێ بداتە ڕازی ئەو نازەنینێک بێ بکێشێ نازی ئەو بگرێ پەنجەی نەرم و نۆڵی ناسکێ بۆی کرابێتە سەرینێ، باسکێ هەیبێ هێز و گورد و تین و تاو و گوڕ ڕۆژگاری ڕەش نەبێ، بەختی مکوڕ ئەو کەسە جێگای لە مەیخانە نییە. ئەو کەسە بادە و شەرابی بۆ چییە!؟ ساقییا، وا وەرگەڕێ، وا وەرگەڕێ ڕوو لە لای من کە، مەچۆ بۆ سەرپەڕێ لەنگەرێ بگرە، مەبە وا بەرزەفڕ بێنە بۆ من، بێنە بۆ من، جامی پڕ مەی حەڵاڵە بۆ منی وێرانەماڵ بۆ منی سەرگەشتەو و ڕووت و ڕەجاڵ بۆ منی بابردەڵەی گردەنشین بۆ منی دڵ پڕ لە ناسۆر و برین بۆ منی ئاوارەو و دوورە وەتەن بولبولی بێ بەش لە گوڵزار و چەمەن پەڕ وەریوی، باڵ شکاوی، دەنگ بڕاو بێ بژیوی، بەش خوراوی، دەرکراو پیری زورهانی، کەنفتی، دەربەدەر دیدە سووری، دڵ مەکۆی دەرد و کەسەر داتەپیوی، بێ پەسیوی بێ قەرار بێ کەسی، دەستە شکاوی، کۆڵەوار لێو بەباری، دەردەداری، ڕەنجەڕۆ شاعیری جوانی پەرستی دڵ بەسۆ ساقییا! بۆ کوێ دەچی، بۆ کوێ دەچی؟ تۆش لە بەر ئەو ملهوڕانە ملکەچی؟ تۆش بە ڕەنگ و بۆی ئەوان خواردت فریو؟ چاوی تۆشی هەڵفریواند زێڕ و زیو؟ تۆش دەگۆڕیەوە دەگەڵ گەوهەر هونەر؟ کەنگێ گەوهەر جوانی کردن بەختەوەر زێڕ بەڵایە، بێ وەفایە دەوڵەمەند هەر هونەر نەمرە، هونەروەر مەرد و ڕەند چڵکی دەستە ماڵی دنیا وەک دەڵێن ماڵپەرست پەیمان شکێنە و بێ بەڵێن قەدری جوانی کوا دەزانێ ماڵپەرست جوانپەرستە پیری خاوەن زەوق و هەست نا مەچۆ، جوانێ مەچۆ، واوە مەچۆ؟ تۆ فریوی زێڕ و زیوی وان مەخۆ ئەو هەوەسبازانە جێی متمانە نین هەر دەزانن گوڵ چنین و بەی ڕنین گوێم دەیە ئەی دیدە مەستی قیت و قۆز تا بناڵێنم وەکوو بلوێر بەسۆز نابێ قەت ناڵەی جودایی بێ ئەسەر جا چ نەی بیکا چ پیاوی دەربەدەر بۆیە ناڵەم تێکەڵی نەی کردووە شیوەنێکم پێیە نەی نەیکردووە لێم گەڕێ با دەربڕم سۆزی دەروون لێم گەڕێ تا هەڵوەرێنم ئەشکی ڕوون شیوەنی من شیوەنی ئینسانییە بانگی ئازادی و گڕووی یەکسانییە شیوەنی من شینی کوردی بێ بەشە ئەو گەلەی حاشا دەکەن لێی و هەشە با لە زارم بێتەدەر پشکۆی شێعر با فراوانتر بکەم ئاسۆی شێعر پارچە گۆشتێکە دڵی من، ڕوو نییە ناڵەناڵی من درەنگە، زوو نییە دەردی دووری... دەردی دووری کوشتمی دەردی وشیاری و سەبووری کوشتمی یادی یاران و وڵاتم ڕۆژ و شەو لێی حەرام کردم قەرار و خورد و خەو خەمڕەوێنێک لێرە من ناکەم بەدی چۆن پەنا بۆ مەی نەبەم، ساقی! ئەدی!؟ نایبینم خاک و وڵات و شاری خۆم نایبینم ناسیاو و دۆست و یاری خۆم ڕوو لەهەر لایە دەکەم نامۆیە بۆم نابینم جێژوان و کەونە لانی خۆم ڕوو لەهەر لایێ دەکەم بێگانەیە ژین لە نێو بێگانەدا تەنگانەیە شەو دەکێشم شەونخوونی و بێ خەوی ڕۆژ دەچێژم دەرد و داخی بێ ئەوی چۆن نەناڵێ ئەو دڵەی پڕ هەستی من؟ چۆن لە ئەژنۆ ببنەوە دوو دەستی من؟ چۆن نەناڵێ ئەو دڵە ئەنگاوتەیە؟ بەرد لە بەردی بێتەوە دەنگی هەیە ژانی ناسۆری جوداییم چێشتووە هەرچی خۆشم ویستووە جێم هێشتووە هەڵبڕاوم من لە یاری نازەنین دەرکراوم من لە خاکی دڵنشین بوومە ئاوارە و پەڕیوەی دوور وڵات کەوتمە نێو وردەداوی ڕێی نەجات بەکرە شۆفارە ئەوی مووخەی چنیم زیی مەم و زینان وڵاتی لێ تەنیم کەوتمە نێو چاڵی دیلی وەک مەمێ یایە زین لە کوێیە هاواری کەمێ کوا قەرە تاژدین، چەکۆ و عرفۆ لە کوێن!؟ بێنە هانام وەک پڵینگی چەنگ بەخوێن لاسە شۆڕێک بووم غەنیمی دوژمنان ئێستە ئەنگواوم بەتیری چڵکنان وام بەتەنیایی لەنێو خوێنا شەڵاڵ کوانێ عێل و کوانێ خانزاد و خەزاڵ!؟ زۆر لەمێژە نارە ناری منی نەبیست هەروەکوو شەمزین، شەمیلەی خۆش ئەویست وەک سیامەندێ لە چۆڵ و بەندەنێ جەرگی لەت کردم پەلی دارەبەنێ شەتڵی جواناوم منی ساردە برین کوا خەجم تا بۆم بگێڕێ گەرمە شین!؟ مانگی کانوونێ بەچلوان دەرکرام وەک برایم لەو وڵاتە ڕاونرام کوا پەریخان بەند و باوم بۆ بڵێ!؟ بۆ نەسووتێم نەبمە پۆلووی سەر کڵێ!؟ ئەو لە زۆزان، من لە ئارانێ دەژیم کێ دەڵێ ئەمنیش وەلی دێوانە نیم!؟ کوردەواری، ئەی وڵاتە جوانەکەم ڕۆڵەکەم! خێزانەکەم! باوانەکەم! ئەی ئەوانەی قەت لەبیرم ناچنەوە ئێستە بمبینن ئەرێ ئەمناسنەوە؟ ڕۆژگار هاڕیومی وەک ئەسپۆنی ورد هێز و توانای لێ بڕیوم دەردە کورد بوومە گەپچاڕ و دەکا گاڵتان بەمن ئەو ڕمووزنەی زەندەقی چووبوو لە من ئەی ڕەفیقان، ئەی عەزیزانی وڵات! ئەی برای هاوسەنگەری جەرگەی خەبات! گەر دەناڵێنم، ئەمن پەککەوتە نیم تێ دەکۆشم بۆ وەسڵ تاکوو دەژیم کۆششی من زۆر بەجێیە و زۆر ڕەوا چونکە قانوونی تەبیعەت وایە، وا ڕێگە دەبڕم، کوانێ هەنگاوم شلە ڕاستە بێ هێزم، دەکەم ئەمما ملە هەر دەپێوم کێو و شاخ و چۆڵ و دەشت دێم بەرەو کوێستان بەرەو باخی بەهەشت دێم بەرەو زیخ و چەو و کانیاوی خۆم چۆن لەوانە وەردەگێڕم چاوی خۆم دێم بەرەو ئەو دار و بەرد و بەندەنە دێم بەرەو ئەو باخ و مێرگ و چیمەنە دێم بەرەو زوورک و تەلان و کەند و لەند دێم بەرەو بژوێن و زەنوێر و زەمەند دێم بەرەو پاناوک و هەوراز و نشێو دێم بەرەو ئەشکەوت و زەندۆڵ و پەسێو دێم بەرەو شیخاڵ و ڕێچکە و ڕەشبەڵەک دێم بەرەو لێڕ و چڕ و بەستێن و چۆم دێم بەرەو هەڵدێر و گێژ و بەند و گۆم دێم بەرەو هۆبە و هەواری باسەفا دێم بەرەو لادێ، بەرەو کانگەی وەفا دێم ببینم نیشتمان و زێدەکەم دێم ببینم خزم و کاک و دێدەکەم دێم و دەگرم بازی بێری شۆخ و شەنگ دیم و دەگرم دەستی دۆی جوان و چەلەنگ دێم گراویی خۆم لە باوەش وەرگرم دێم نەهێڵم بەرهەڵست و بەرگرم دێم و هەڵدەمژم شنەی کوێستانی کورد دێم و دەچمە شەوڕنی بێستانی کورد دێم و دەشکێنم لەوێ جامی شەراب ماچی شیرین نایەڵێ تامی شەراب دێم و ناترسم لە پەرژینی بە زی هەر پەری سەرکەوت و دێوەزمە بەزی تا بمێنێ نووری چاو و هێزی پێم دێم و دێم و دێم و دێم و دێم و دێم دێم هەتا هەمبێ بڕست و بیر و هۆش گەر گلاشم، کوردەواری و ئێوە خۆش
Saqîya! wa badewe, wa badewe Rû le lay min ke be camî badewe Muşterî wek min le meyxanê kemin Zorbeyan şadû bekeyfû bê xemin Mey herame bo sehendew bê xeman Mestî bê xem bo çî bigirin êxeman? Em şerabe tale dermanî xeme Lêy heram bê ew kesey derdî keme Em şerabe ale bo bê derd nîye Lêy heram bê ew kesey reng zerd nîye Bo kesêke mey: çizîlkî pêwe nê Bo çî milhur lêre bînî pêwe nê!? Bo kesêke mey: ke derdî karîye Bê xemêk bîxwatewe, zordarîye Bo kesêke mey: dilî pir bê le dax Boçî lêy bixiwatewe berze demax!? Ew kesey bê kes nîyew xane xerab Dek bejarî marî bê badew şerab Ew kesey neyçêştuwe derdî jyan Ew kesey neydîwe êşû birkû jan Ew kesey nekira nîşaney tîrî xem Şanî danexza lebin barî sitem Ew kesey hestî be zordarî nekird Tîxî zordarî birîndarî nekird Ew kesey destî le ewkê berdira Ew kesey dujmin le malî derkira Ew kesey neybînî hatî dujminî Nîrî yexsîrîy le esto darnî Ew kesey hênde nebû zwîrû zigar Wa nekewte ber çepokî rojgar Ew kesey neyharî berdaşî zeman Ewkesey zîrey negeyye asman Ew kesey dûrîy ’ezîzanî nedî Tîrû taney bê temîzanî nedî Tozî bedbextî leser şanî nenîşt Lêy negîra dewrupiştû çwar tenîşt Ew kesey xwardîw le bin sêber kewt Şew lebo keyfê le malê derkewt Bo debê bêtû bika meyxane teng!? Şwênî dîke zore bo galtew cefeng Ew kesey rawî nenên lêrew lewê Ew kurey maçî kiçanî des kewê Ew kurey hêşta le jwanê rêy heye Seyre, zor seyre ke alûdey meye Ew kurey doy dawetî destî denê Bête êre, çone hey dêy nakenê!? Ew kesey destî le memkan gîr bibê Ew kesey tiflî dilî bo jîr bibê Ew kurey kîjêk berew rûy pêkenê Ew kesey her sûke awrêkî denê Ew kesey pencole bikuşê carubar Ew kesey destî bigate gerdinî yar Ew kesey ramûsê kulmî tasulûs Ew kesey têy helnedabê çarenûs Ew kesey bimjê xunawey gerdenê Kufre yek qetre şerabî ger denê Ew kesey asûdewû xoş raybiward Qet xemî yexsîrû koylanî nexward Yek le malê çawerêy bû bêtewe Derkî nêwmalêkî lê bikirêtewe Xemrewênêk gwê bidate razî ew Nazenînêk bê bikêşê nazî ew Bigrê pencey nermû nolî naskê Boy kirabête serînê, baskê Heybê hêzû gurdû tînû tawû gur Rojgarî reş nebê, bextî mikur Ew kese cêgay le meyxane nîye. Ew kese badew şerabî bo çîye!? Saqîya, wa wergerê, wa wergerê Rû le lay min ke, meço bo serperê Lengerê bigre, mebe wa berzefir Bêne bo min, bêne bo min, camî pir Mey helale bo minî wêranemal Bo minî sergeştewû rûtû recal Bo minî babirdeley girdenşîn Bo minî dil pir le nasorû birîn Bo minî awarewû dûre weten Bulbulî bê beş le gulzarû çemen Per werîwî, bal şikawî, deng biraw Bê bijîwî, beş xurawî, derkiraw Pîrî zurhanî, keniftî, derbeder Dîde sûrî, dil mekoy derdû keser Datepîwî, bê pesîwî bê qerar Bê kesî, deste şikawî, kolewar Lêw bebarî, derdedarî, rencero Şa’îrî cwanî peristî dil beso Saqîya! bo kwê deçî, bo kwê deçî? Toş le ber ew milhurane milkeçî? Toş be rengû boy ewan xwardit firîw? Çawî toşî helfirîwand zêrû zîw? Toş degoryewe degel gewher huner? Kengê gewher cwanî kirdin bextewer Zêr belaye, bê wefaye dewlemend Her huner nemre, hunerwer merdû rend Çilkî deste malî dinya wek delên Malperist peyman şikênew bê belên Qedrî cwanî kwa dezanê malperist Cwanperiste pîrî xawen zewqû hest Na meço, cwanê meço, wawe meço? To firîwî zêrû zîwî wan mexo Ew hewesbazane cêy mitmane nîn Her dezanin gul çinînû bey rinîn Gwêm deye ey dîde mestî qîtû qoz Ta binalênim wekû bilwêr besoz Nabê qet naley cudayî bê eser Ca çi ney bîka çi pyawî derbeder Boye nalem têkelî ney kirduwe Şîwenêkim pêye ney neykirduwe Lêm gerê ba derbirim sozî derûn Lêm gerê ta helwerênim eşkî rûn Şîwenî min şîwenî însanîye Bangî azadîw girûy yeksanîye Şîwenî min şînî kurdî bê beşe Ew geley haşa deken lêyû heşe Ba le zarim bêteder pişkoy şê’ir Ba firawantir bikem asoy şê’ir Parçe goştêke dilî min, rû nîye Nalenalî min direnge, zû nîye Derdî dûrî... derdî dûrî kuştimî Derdî wişyarîw sebûrî kuştimî Yadî yaranû wilatim rojû şew Lêy heram kirdim qerarû xurdû xew Xemrewênêk lêre min nakem bedî Çon pena bo mey nebem, saqî! edî!? Naybînim xakû wilatû şarî xom Naybînim nasyawû dostû yarî xom Rû leher laye dekem namoye bom Nabînim cêjwanû kewne lanî xom Rû leher layê dekem bêganeye Jîn le nêw bêganeda tenganeye Şew dekêşim şewnxûnîw bê xewî Roj deçêjim derdû daxî bê ewî Çon nenalê ew diley pir hestî min? Çon le ejno bibnewe dû destî min? Çon nenalê ew dile engawteye? Berd le berdî bêtewe dengî heye Janî nasorî cudayîm çêştuwe Herçî xoşim wîstuwe cêm hêştuwe Helbirawim min le yarî nazenîn Derkirawim min le xakî dilinşîn Bûme awarew perîwey dûr wilat Kewtime nêw wirdedawî rêy necat Bekire şofare ewî mûxey çinîm Zîy memû zînan wilatî lê tenîm Kewtime nêw çalî dîlî wek memê Yaye zîn le kwêye hawarî kemê Kwa qere tajdîn, çekow ’irfo le kwên!? Bêne hanam wek pilîngî çeng bexwên Lase şorêk bûm xenîmî dujminan Êste engiwawim betîrî çilkinan Wam betenyayî lenêw xwêna şelal Kwanê ’êlû kwanê xanzadû xezal!? Zor lemêje nare narî minî nebîst Herwekû şemzîn, şemîley xoş ewîst Wek syamendê le çolû bendenê Cergî let kirdim pelî darebenê Şetlî cwanawim minî sarde birîn Kwa xecim ta bom bigêrê germe şîn!? Mangî kanûnê beçliwan derkiram Wek biraym lew wilate rawniram Kwa perîxan bendû bawim bo bilê!? Bo nesûtêm nebme polûy ser kilê!? Ew le zozan, min le aranê dejîm Kê delê emnîş welî dêwane nîm!? Kurdewarî, ey wilate cwanekem Rolekem! xêzanekem! bawanekem! Ey ewaney qet lebîrim naçnewe Êste bimbînin erê emnasnewe? Rojgar harîwmî wek esponî wird Hêzû twanay lê birîwim derde kurd Bûme gepçarû deka galtan bemin Ew rimûzney zendeqî çûbû le min Ey refîqan, ey ’ezîzanî wilat! Ey biray hawsengerî cergey xebat! Ger denalênim, emin pekkewte nîm Tê dekoşim bo wesil takû dejîm Koşşî min zor becêyew zor rewa Çunke qanûnî tebî’et waye, wa Rêge debirim, kwanê hengawim şile Raste bê hêzim, dekem emma mile Her depêwim kêwû şaxû çolû deşt Dêm berew kwêstan berew baxî beheşt Dêm berew zîxû çewû kanyawî xom Çon lewane werdegêrim çawî xom Dêm berew ew darû berdû bendene Dêm berew ew baxû mêrgû çîmene Dêm berew zûrkû telanû kendû lend Dêm berew bijwênû zenwêrû zemend Dêm berew panawkû hewrazû nişêw Dêm berew eşkewtû zendolû pesêw Dêm berew şîxalû rêçkew reşbelek Dêm berew lêrû çirû bestênû çom Dêm berew heldêrû gêjû bendû gom Dêm berew hobew hewarî basefa Dêm berew ladê, berew kangey wefa Dêm bibînim nîştimanû zêdekem Dêm bibînim xizmû kakû dêdekem Dêmû degirim bazî bêrî şoxû şeng Dîmû degirim destî doy cwanû çeleng Dêm girawîy xom le baweş wergirim Dêm nehêlim berhelistû bergirim Dêmû heldemjim şiney kwêstanî kurd Dêmû deçme şewrnî bêstanî kurd Dêmû deşkênim lewê camî şerab Maçî şîrîn nayelê tamî şerab Dêmû natirsim le perjînî be zî Her perî serkewtû dêwezme bezî Ta bimênê nûrî çawû hêzî pêm Dêmû dêmû dêmû dêmû dêmû dêm Dêm heta hembê biristû bîrû hoş Ger gilaşim, kurdewarîw êwe xoş