Îsmaîl Axa Çewgalî
شەوی تاریکە لێم شێواوە ڕێگا بەیانی هات و زۆری ماوە ڕێگا ژیانی من وەکوو ئەوشۆ وەایە بۆ هەر کوێنێ دەڕۆم بەسراوە ڕێگا وەتەن گیان و دڵی دایە وەتەن دەینت لە ملمایە سەری بێ نرخ و بێ مایە لە پێناوی وەتەندایە گەڵاڕێزان گوڵی باغی بە با دا بەهاری دی کە دێ ئەو داخە لابا هەناسەی باغەوانی پیرە دەیکوت وەی هەزاران خۆزگە ژینی من وەها با ئای هەزاران خۆزگە ژینی من وەها با وەتەن دێوانەکەی خۆتم وەتەن خاکی بەر پێتم ئەگەر بێت و قەبووڵم کەی بە دڵ سەربازی سەر ڕێتم جگەرسووتاوی لاوانی بە بێ ماڵ و بە بێ جێتم لە باغی عیشقی میللەتدا فیداکاری نەکەم شێتم مافی خۆمە لێم گەڕێن با هەر وەها بێچارە بم مەخسەرەی دۆم و دوڕاجی ئەم سەر و ئەو خوارە بم مەمکەنە بەرموور لە بەرچاوان بە دەنگ و باسەوە با وەپشت گوێم خەن جەوانان، لێم گەڕێن با گوارە بم شەرتە ڕازی عیشقی خۆم هەر هەڵگرم تا مردنم با لە قەبریشدا ئەمن سەندووقی ئەو ئەسرارە بم چلەی زستانی کوێستانە و کچی کێو دەپۆشێ بەژن و باڵاکەی بە چارشێو من ئەیزانم چ سیحرێکە ئەگەر بێ و لە درزی پەردەوە دەرخا بزەی لێو وەتەن هۆی ژین و ژیوار وەتەن بۆت دەمرم ئەوجار وەتەن قەوم و کەس و کار گەردوون دەیەوێ ویستی دڵم کەم کەمەوە لاوی کە ئەمانەت بوو لە لام بیدەمەوە، بیدەمەوە هەیهاتە لە ئەم ویستە کە بیستم دەیەوێ ئاهەنگی مەلی دڵ لە گوڵم دوور خەمەوە ئازیز چاوم کە وەکوو حاجی لە دەوری قەد و چاو دەخولایەوە ئێستاکە چووەتە ژێر تەمەوە سەرچی کەچی هەر مەرکەزی ئاواتی دڵە دێوانەیە بە شوێنی هەواڵی شەمەوە ئەو دڵ کە مەکۆی عیشق و ئەوین بوو جاران ئازیز ئازیز وەک بەندی دەناڵێنێ بە قەمچی خەمەوە گوێم هێشتا لە گوێی دێ کزەگریانی بە دڵ یای زینە دەناڵێنێ بە یادی مەمەوە پیریمە گوڕەی دێ و کەچی من هەر بە تەمام جارێکی دیکە دەنگی ببیستم لای چەمەوە پێم وایە گرەو بوو دەمی لاویم و ئەسەف ئەی ئازیز دۆڕاوە، بە خوای تازە چلۆن بیبەمەوە؟ زەوی ئێستا لە ڕووی هەڵدێ بدا سووڕ؟ نەڕووخا ئاسمانی پیری پشتکووڕ؟ کە سۆمایی لە چاو باوکان بڕاوە ئای بەرۆکی پیرەدایکان دادڕاوە وەتەن گیان و دڵی دایە وەتەن دەینت لە ملمایە سەری بێ نرخ و بێ مایە لە پێناوی وەتەندایە ئاخ دەبا باش تێبگا ئەو دوژمنی پەست ڕەوەز ورد ناکرێ هەرگیز بە داردەست دەبێ کوند هەر بەرەو وێرانە بفڕێ هەڵۆش لەو شاخە سەربەرزانە نەبڕێ وەتەن دێوانەکەی خۆتم وەتەن من خاکی بەر پێتم ئەگەر بێم و تۆ قەبووڵی کەی بە دڵ سەربازی سەر ڕێتم جگەرسووتاوی لاوانی بە بێ ماڵ و بە بێ جێتم لە باغی عیشقی میللەتدا فیداکاری نەکەم شێتم
Şewî tarîke lêm şêwawe rêga Beyanî hat û zorî mawe rêga Jyanî min wekû ewşo ûەایە Bo her kwênê derom besrawe rêga Weten gyan û dilî daye Weten deynit le milmaye Serî bê nirx û bê maye Le pênawî wetendaye Gelarêzan gulî baxî be ba da Beharî dî ke dê ew daxe laba Henasey baxewanî pîre deykut Wey hezaran xozge jînî min weha ba Ay hezaran xozge jînî min weha ba Weten dêwanekey xotim Weten xakî ber pêtim Eger bêt û qebûlim key Be dil serbazî ser rêtim Cigersûtawî lawanî Be bê mal û be bê cêtim Le baxî ’îşqî mîlletda Fîdakarî nekem şêtim Mafî xome lêm gerên ba her weha bêçare bim Mexserey dom û duracî em ser û ew xware bim Memkene bermûr le berçawan be deng û basewe Ba wepişt gwêm xen cewanan, lêm gerên ba gware bim Şerte razî ’îşqî xom her helgirim ta mirdinim Ba le qebrîşda emin sendûqî ew esrare bim Çiley zistanî kwêstane û kiçî kêw Depoşê bejin û balakey be çarşêw Min eyzanim çi sîhrêke eger bê û Le dirzî perdewe derxa bizey lêw Weten hoy jîn û jîwar Weten bot demirim ewcar Weten qewm û kes û kar Gerdûn deyewê wîstî dilim kem kemewe Lawî ke emanet bû le lam bîdemewe, bîdemewe Heyhate le em wîste ke bîstim deyewê Ahengî melî dil le gulim dûr xemewe Azîz çawim ke wekû hacî le dewrî qed û çaw dexulayewe Êstake çuwete jêr temewe Serçî keçî her merkezî awatî dile Dêwaneye be şwênî hewalî şemewe Ew dil ke mekoy ’îşq û ewîn bû caran Azîz azîz Wek bendî denalênê be qemçî xemewe Gwêm hêşta le gwêy dê kizegryanî be dil Yay zîne denalênê be yadî memewe Pîrîme gurey dê û keçî min her be temam Carêkî dîke dengî bibîstim lay çemewe Pêm waye girew bû demî lawîm û esef Ey azîz Dorawe, be xway taze çilon bîbemewe? Zewî êsta le rûy heldê bida sûr? Nerûxa asmanî pîrî piştikûr? Ke somayî le çaw bawkan birawe Ay berokî pîredaykan dadrawe Weten gyan û dilî daye Weten deynit le milmaye Serî bê nirx û bê maye Le pênawî wetendaye Ax deba baş têbga ew dujminî pest Rewez wird nakirê hergîz be dardest Debê kund her berew wêrane bifrê Heloş lew şaxe serberzane nebrê Weten dêwanekey xotim Weten min xakî ber pêtim Eger bêm û to qebûlî key Be dil serbazî ser rêtim Cigersûtawî lawanî be bê mal û be bê cêtim Le baxî ’îşqî mîlletda fîdakarî nekem şêtim