Sherko Bekas
ئەو دەمەی تۆ لێرە لە ژووری شووشەدا و لەنێوان گوڵاندا دانیشتووی هەمان کات لەولاشی و کەوێکی ڕەشپۆشی ناو پرسە و کاولاشیت هەمیشە تۆ جەستە و تۆ بەژنی خاچێکی چوار پارچەیت ئەو دەمەی کە لێرە ئەبیتە باران و ڕەهێڵە و ئەنووسیت هەمان کات تۆ لەو لایت، یان شەختەی سەقزیت یان ژاڵەی ماردینیت یان تەمی قامیشلیت یان ئاگری کەرکووکیت تۆ مێژووی ونبوون و کوشتن و خۆکوژیت بە شیری زولفەققار گەردنت هەڵفڕێ بۆ لای خوا سابڵاخیت بە پرچی ژنێکی جوانکیلەی مودێرن هەناسەت ببەستن دێرسمیت بە لۆلۆی پشتێنی خەلیفەی ئەمەوی نەورۆزت هەڵواسن، حەسەکەیت بە ژەهری چەپڕەو و ڕاستڕەوی جیهانیش ڕەق ببی هەڵەبجەیت کە خۆیشت خۆتت کوشت ئەوساکە تابووتی درێژی هەر هەموو وڵاتیت! ئیستاکە تۆ خاچی ژەهراویی ئەنفالی ئەنفالە و ئەنفالە و ئەنفال! ئەنفالی سیروانی جەستەمە بەرەوخوار بە خوێن و لیتەوە بە قژ و گژوگیا و بە ڕیشی مەولەوی و بە باڵی قرتاوی شیعرم و بە هۆرەی قوڕاوی و بە وەلی مەقامی کوژراو و بە شەمی خنکاوی بەستەوە بەرەوخوار بەرەوخوار بەرەوخوار ئەنفالی گریانی ڕووناکی و ئەنفالی بارانە ئەنفالی خاکنامە و ئەنفالی جریوە و ئەنفالی ژیانە! گوناهی ئەزەلیی کام زەوی و ئەستێرەی گومڕاه و کام سزای ئەبەدیی تاوانم، بۆ ئەوەی هەمیشە هەڵقرچێم؟! کام خواوەند غەزەبی لێ گرتووم بۆ ئەوەی هەر تاپۆی نامۆیی و تەنیایی و شەو بم و بۆ ئەوەی نە بمرم نە بژێم؟! کام خواوەند خاوەنمە؟! نازانم کام شەیتان خاوەنمە؟! نازانم نە ئاسمان گوێ ئەگرێ لە خوێنم و نە دنیا و نە داد و نە یاسا و نە زەنگی کڵێسە و نە قوببە و منارەی مزگەوت و نازانم من بە کێ و من بە چی سوێند بخۆم! کێ پەنا و کێ داڵدە و کێ کەسمە؟! نازانم من ئیستا شاخێکی بێ سوێندم سوێندی من دووکەڵە و قسەی من خۆڵەمێش! هاوارم هەر خوێنی مەیومە و هەر کۆچی سەرەولێژ ئەوەتەی کۆچ هەیە کۆچ ئەکەم ئەوەتەی گڕ هەیە ئەسووتێم ئەوەتەی ئاو هەیە ئەخنکێم ئەوەتەی تیغ هەیە قوربانیم ئەوەتەی خاک هەیە بێ خاکم ئەوەتەی شاخ هەیە من تلۆر ئەبمەوە و ئەوەتەی دار هەیە لێی ئەدرێم! من لە پێش مووساوە ئاوارەم پێش مەسیح من خاچم پێش قوڕەیش من زیندەبەچاڵ و پێش حسەین من سەری بڕاوم! ئەنفالە ئەنفالە ئەنفال! ئەنفالە و فڕۆکەی ئاسمانی ئافات و ئەنفالە و بای ژەهر و بەهاری مەرگەسات ئەنفالە و شارێکی بە پێوە خنکاو و پێنج هەزار مۆمیای کارەسات ئەنفالە و هەڵەبجە هەڵەبجە و هەڵەبجە باسی چی بکەم؟! باسی چی بکەم؟! چۆن سەوزەگیا ئەبێ بە تابووتی گوڵان؟! چۆن بەهار ئەبێ بە کفنی سێ وەرزی تر؟! چۆن چرکەیەکی ژەهراوی ئەبێ بە ساڵ؟! شەقام چۆن ئەبێ بە گۆڕی سەردانەخراو؟! چۆن منداڵ خۆی، ئەبێ بە بووکەشووشەکەی؟! باسی چی بکەم؟! گمە چۆن ئەبێ بە بەرد و باڕە چۆن ئەبێ بە دار و حیلە چۆن ئەبێ بە هەور و هاژە چۆن ئەبێ بە چەو و هاوار چۆن ئەبێ بە لم و هەوا چۆن ئەبێ بە دوژمن باسی چی بکەم؟! ئەو ساوایە بۆ تێر ناخوا و دەم هەڵناگرێ لە مەمکی دایک؟! ئەو باوکە بۆ ئەو پارووە قووت نادات و دەس داناگرێ؟! ئەو خوێندکارە بۆ پەڕەیەکی تازەتر ناکاتەوە؟! ئەو شۆفێرە بۆ سلفەکەی لێ نادات و ئیتر بڕوات؟! ئەو حەماڵە بۆ کۆڵەکەی هەڵناگرێت و ئەو چەقی ڕێیە بەرنادات؟! ئەو کیژە بۆ 'چا'کەی بەردەمی تێک نادا و بیخواتەوە؟! ئەو کۆترە بۆ باڵەکانی کردۆتەوە و هەڵیش نافڕێ؟! ئەو کچە بۆ ئەو سەتڵە ئاوە هەڵناگرێت و لێی ئەڕژێ؟! ئەو ماچە بۆ تەواو نەبوو؟! ئەو تەشییە بۆ خولێکی تری نەخوارد؟! تاکێ گۆرەوی بوو بە چی و لە پێ نەکرا؟! ئەو ئیمزایە بۆ هەر نەکرا؟! ئەو جانتایە هەر دانەخرا؟! دەرگایەک بۆ پێوە نەدرا و میلی ڕادیۆیەکی ناو کۆش هەر بانەدرا و هەر بانەدرا و هەر بانەدرا؟! هەمدیسان ئێوارەی بارانە و ئێوارەی تەڕبوونی ئەگریجەی خەمانە و ئێوارەی کەژاوەی زایەڵەی یارانە و ئێوارەی ئازاری سوورمەچن هەمدیسان دە لێ لێی گریانە و نمنمی دڵۆپی زەنگیانەی چاوانە و تاوتاوی سەر هۆبەی دواکۆچی عاشقانە و هەمدیسان دە لۆ لۆی بارانە و هەنسکی تەنیاییی شیعری من هەمدیسان بارانە و ئەبارێ، پێنج هەزار ئەستێرەی کوژراو و پێنج هەزار ڕەنگاڵەی کوژراو و پێنج هەزار پەپوولەی فرمێسکم بە سەرا ئەبارێ! تۆ خاچی مار تێئاڵاوی تۆ پشکۆی سەرمابردەڵە و تۆ هەتاوێکی تاریک و تۆ تەنیایەکی ئاپوورە و تۆ هەوایەکی خنکاوی هەنووکە من لێرە ستۆکهۆڵم لە شاری هەزاران دوورگەدا بەلەمی شەوانەی شیعرێکی بێ چرام ڕێم کوێر و بەندەرم بزرە من لێرە لە شاری هەزاران دوورگەدا ئیستاکە بەلەمی هەڵەبجەی خنکاوم و فەنەری کوژاوەی بورجێکی ماندووە ئەم سەرە هەنووکە من لێرە لە 'مێلان بی پلان' ژمارە بیست و سێ لە قاتی دووهەمی خانوویەک گەڕەکی 'ڕنکەبی' گەڕەکی ئاوارەی تێکەڵ و فرمێسکی تێکەڵ و زمانی تێکەڵی غەریبان هەر وەکوو ئەستێرەی لێقەومام لە شەوی بارانا بەرانبەر 'تێ ڤێ'ێک دانیشتووم هەمووتان ئەبینم ڕووباری لێڵن و پێچ ئەخۆن بەرەوژوو ئەبنەوە هەمووتان ئەبینم وەک چرای قوڕاوی و وەک ئەسپی قوڕاوی و درەختی قوڕاوی و کارژۆلەی قوڕاوی بەرەوژوور ئەبنەوە هەر وەکوو ئەستێرەی لێقەومام لە شەوی بارانا هەر وەکوو پەنجەرەی لێقەوماو لە وەختی شکانا بەرانبەر 'تێ ڤێ'ێک دانیشتووم نالی ڕۆیی بە دوایا شارەزوو کۆچی کرد وێڵ ئەبوو حاجی ڕۆیی بە دوایا شاری کۆ کۆچی کرد وێڵ ئەبوو مەولاناش کۆچی کرد بە دوایا تانجەڕۆ کۆچی کرد وێڵ ئەبوو وا ئیستەیش نیشتیمان خۆی ئەڕوا و کۆچ ئەکا و شەهیدان بە دوایا وێڵ ئەبن من ئیستا کۆچێکم ملوێنێ سەرم و دوو ملوێن باڵم و هەر ئەڕۆم لە پەردەی 'تێ ڤێ'وە ئەو کیژە دە ساڵەی کە ئەڵێی ڕەنگاڵەی بەر نمەی گریانی شاخخانە و لە ئاسمان ون بووە و لە دایکی ون بووە و وەک لاسکی سەمەلی بەر تەرزەیش ئەلەرزێ لە پەردەی 'تێ ڤ'وە دێتە دەر ئەگاتە بەر دەمم ئەکەوێ هەڵئەسم باوەشی پیا ئەکەم چیم هەبێ لە شیر و لە نان و لە نۆقڵ و لە یاریی مناڵان بۆی دێنم هەر هەمووی ئەخەمە بەر دەمی و پەتۆکەم ئەهێنم پێیا ئەدەم ئەیدوێنم تا ئەنوێ لە پەردەی 'تێ ڤ'وە ئەو ژنە ڕەشپۆشەی لە شەوی شیعر ئەچێ و لە مانگی ئەوق ئەچێ و لە دواوە جێ ماوە و ڕەزێکە سڕ بووە و نازانێ چی بکا و چی بڵێ لە پەردەی 'تێ ڤێ'وە دێتە دەر ئەگاتە بەر دەمم و ئەکەوێ هەڵئەسم دایکمە، مێژوومە باوەشی پیا ئەکەم لە پێشا پاڵتۆکەی بەر خۆمی پێیا ئەدەم چیم مابێ و چیم هەبێ لە خۆراک بۆی دێنم دواتریش ئەیخەمە جێگەکەی دایکمەوە لێفەکەی ئەویشی پیا ئەدەم ئەیدوێنم تا ئەنوێ لە پەردەی 'تێ ڤێ'وە دێنە دەر ماڵەکەم چەند بگرێ دێنە دەر ماڵەکەم پڕ ئەبێ لە گریان لە باران، لە قوڕ و لە هەڵمی کۆچتان و لە بانگ و لە هاوار لە پارچە نایلۆن و لە چیلکە و چەوێڵ و لە وشکەزریکە و لە قیژەی زۆر تەڕ و لە دەستی فڕیو و لە ئەژنۆی شکاو و لە ساوای بەر مەمکان چیم مابێ ئەیهێنم لە بەرما چی مابێ کلێتە و مشەما و کراس و پانتۆڵ و دەرپێم و گۆرەویم هەر هەمووی دائەنێم ڕووت و قووت ئەبمەوە بە ڕووتی ڕا ئەکەم ئەچمە دەر من شێتم من شێتی کۆچتانم بە ڕووتی ئەچمە دەر ئەگەمە سەر شەقام بە کوردی و سویدی بانگ ئەکەم ئەی دنیای چەپ و ڕاس دوای گازی ژەهراوی و دوای نانی ژەهراوی و ئەنفال و کوشتنی هەڵەبجە و ئەم کۆچە چی ماوە بمدەنێ چی ماوە بمدەنێ تۆ خاچی مارتێئاڵاوی تۆ هەتاوێکی تاریک و تۆ تەنیایێکی ئاپوورە و تۆ هەوایێکی خنکاوی
Ew demey to lêre le jûrî şûşeda Û lenêwan gulanda danîştûy Heman kat lewlaşî û kewêkî reşpoşî Naw pirse û kawlaşît Hemîşe to ceste û to bejnî xaçêkî çwar parçeyt Ew demey ke lêre ebîte baran û rehêle û enûsît Heman kat to lew layt, yan şextey Seqzît yan jaley mardînît yan temî Qamîşlît yan agirî kerkûkît To mêjûy winbûn û kuştin û xokujît Be şîrî zulfeqqar gerdinit helfirê bo lay xwa Sablaxît Be pirçî jinêkî cwankîley mudêrin henaset bibestin dêrsimît Be loloy piştênî xelîfey emewî Newrozit helwasin, hesekeyt Be jehrî çeprew û rastirewî cîhanîş req bibî Helebceyt Ke xoyşit xotit kuşt Ewsake tabûtî dirêjî her hemû wilatît! Îstake to xaçî jehrawîy enfalî Enfale Û enfale Û enfal! Enfalî sîrwanî cesteme berewxiwar Be xwên û lîtewe be qij û gijugya û Be rîşî mewlewî û be balî qirtawî şî’irim Û be horey qurawî û Be welî meqamî kujraw û Be şemî xinkawî bestewe Berewxiwar Berewxiwar Berewxiwar Enfalî giryanî rûnakî û enfalî barane Enfalî xakname Û enfalî cirîwe Û enfalî jyane! Gunahî ezelîy kam zewî û estêrey gumrah û Kam sizay ebedîy tawanim, bo ewey hemîşe helqirçêm?! Kam xwawend xezebî lê girtûm bo ewey her tapoy Namoyî û tenyayî û şew bim û bo ewey ne bimirim ne bijêm?! Kam xwawend xawenme?! nazanim kam şeytan xawenme?! nazanim Ne asman gwê egrê le xwênim û ne dinya û Ne dad û ne yasa û ne zengî kilêse û ne qubbe û minarey Mizgewt û nazanim min be kê û min be çî swênd bixom! Kê pena û kê dalde û kê kesme?! nazanim Min îsta şaxêkî bê swêndim Swêndî min dûkele û qisey min xolemêş! Hawarim her xwênî meywime û her koçî serewlêj Ewetey koç heye koç ekem Ewetey gir heye esûtêm Ewetey aw heye exnikêm Ewetey tîx heye qurbanîm Ewetey xak heye bê xakim Ewetey şax heye min tilor ebmewe û Ewetey dar heye lêy edrêm! Min le pêş mûsawe awarem Pêş mesîh min xaçim Pêş qureyş min zîndebeçal û Pêş hiseyn min serî birawim! Enfale Enfale Enfal! Enfale û firokey asmanî afat û Enfale û bay jehir û beharî mergesat Enfale û şarêkî be pêwe xinkaw û Pênc hezar momyay karesat Enfale û helebce Helebce û helebce Basî çî bikem?! Basî çî bikem?! Çon sewzegya ebê be tabûtî gulan?! Çon behar ebê be kifnî sê werzî tir?! Çon çirkeyekî jehrawî ebê be sal?! Şeqam çon ebê be gorî serdanexraw?! Çon mindal xoy, ebê be bûkeşûşekey?! Basî çî bikem?! Gime çon ebê be berd û Bare çon ebê be dar û Hîle çon ebê be hewr û Haje çon ebê be çew û Hawar çon ebê be lim û Hewa çon ebê be dujmin Basî çî bikem?! Ew sawaye bo têr naxwa û dem helnagrê le memkî dayk?! Ew bawke bo ew paruwe qût nadat û des danagrê?! Ew xwêndikare bo pereyekî tazetir nakatewe?! Ew şofêre bo silfekey lê nadat û îtir birwat?! Ew hemale bo kolekey helnagrêt û ew çeqî rêye bernadat?! Ew kîje bo 'ça'key berdemî têk nada û bîxwatewe?! Ew kotre bo balekanî kirdotewe û helîş nafrê?! Ew kiçe bo ew setle awe helnagrêt û lêy erjê?! Ew maçe bo tewaw nebû?! Ew teşîye bo xulêkî tirî nexward?! Takê gorewî bû be çî û le pê nekira?! Ew îmzaye bo her nekira?! Ew cantaye her danexra?! Dergayek bo pêwe nedra û Mîlî radyoyekî naw koş Her banedra û her banedra û her banedra?! Hemdîsan êwarey barane û êwarey terbûnî Egrîcey xemane û êwarey kejawey zayeley Yarane û êwarey azarî sûrmeçin Hemdîsan de lê lêy giryane û nimnimî Dilopî zengyaney çawane û tawtawî ser Hobey dwakoçî ’aşiqane û hemdîsan De lo loy barane û heniskî tenyayîy şî’rî min Hemdîsan barane û ebarê, pênc hezar estêrey Kujraw û pênc hezar rengaley kujraw û pênc hezar Pepûley firmêskim be sera ebarê! To xaçî mar tê’alawî To pişkoy sermabirdele û To hetawêkî tarîk û To tenyayekî apûre û To hewayekî xinkawî Henûke min lêre Sitokholim Le şarî hezaran dûrgeda Belemî şewaney şî’rêkî bê çiram Rêm kwêr û benderim bizre Min lêre le şarî hezaran dûrgeda Îstake belemî helebcey xinkawim û Fenerî kujawey burcêkî manduwe em sere Henûke min lêre le 'mêlan bî pilan' Jimare bîst û sê Le qatî dûhemî xanûyek Gerekî 'rinkebî' Gerekî awarey têkel û Firmêskî têkel û Zimanî têkelî xerîban Her wekû estêrey lêqewmam le şewî barana Beranber 'tê vê'êk danîştûm Hemûtan ebînim Rûbarî lêln û pêç exon Berewjû ebnewe Hemûtan ebînim Wek çiray qurawî û wek espî qurawî Û dirextî qurawî û Karjoley qurawî berewjûr ebnewe Her wekû estêrey lêqewmam le şewî barana Her wekû pencerey lêqewmaw le wextî şikana Beranber 'tê vê'êk danîştûm Nalî royî Be dwaya şarezû koçî kird wêl ebû Hacî royî Be dwaya şarî ko koçî kird wêl ebû Mewlanaş koçî kird be dwaya tancero koçî kird wêl ebû Wa îsteyş nîştîman xoy erwa û koç eka Û şehîdan be dwaya wêl ebin Min îsta koçêkim milwênê serim û Dû milwên balim û her erom Le perdey 'tê vê'we Ew kîje de saley ke elêy rengaley ber nimey giryanî şaxxane û Le asman win buwe û le daykî win buwe û Wek laskî semelî ber terzeyş elerzê Le perdey 'tê v'we dête der Egate ber demim ekewê Hel’esim baweşî pya ekem Çîm hebê le şîr û le nan û le noqil û le yarîy minalan boy dênim Her hemûy exeme ber demî û Petokem ehênim pêya edem eydiwênim ta enwê Le perdey 'tê v'we Ew jine reşpoşey le şewî şî’ir eçê û Le mangî ewq eçê û Le dwawe cê mawe û rezêke sir buwe û nazanê çî bika û çî bilê Le perdey 'tê vê'we dête der Egate ber demim û ekewê Hel’esim Daykime, mêjûme baweşî pya ekem Le pêşa paltokey ber xomî pêya edem Çîm mabê û çîm hebê le xorak boy dênim Dwatrîş eyxeme cêgekey daykimewe Lêfekey ewîşî pya edem eydiwênim Ta enwê Le perdey 'tê vê'we dêne der Malekem çend bigrê dêne der Malekem pir ebê le giryan Le baran, le qur û le helmî koçtan û Le bang û le hawar Le parçe naylon û le çîlke û çewêl û Le wişkezrîke û le qîjey zor ter û Le destî firîw û Le ejnoy şikaw û le saway ber memkan Çîm mabê eyhênim Le berma çî mabê Kilête û mişema û kiras û pantol û derpêm û gorewîm Her hemûy da’enêm Rût û qût ebmewe Be rûtî ra ekem eçme der Min şêtim Min şêtî koçtanim Be rûtî eçme der Egeme ser şeqam Be kurdî û swîdî bang ekem Ey dinyay çep û ras Dway gazî jehrawî û Dway nanî jehrawî û Enfal û kuştinî helebce û Em koçe Çî mawe bimdenê Çî mawe bimdenê To xaçî martê’alawî To hetawêkî tarîk û To tenyayêkî apûre û To hewayêkî xinkawî